Açıklamalı Düzülke

6,0/10  (3 Oy) · 
5 okunma  · 
1 beğeni  · 
462 gösterim
Rahip, öğretmen, okul müdürü, Shakespeare ve Bacon uzmanı, dilbilim ve teoloji alanlarında ellinin üzerinde kitabın yazarı Edwin A. Abbott’ın en “tanınmış” yapıtı Düzülke Türkçede! Üstelik kısa, neşeli, bir ayağı matematiğe bir ayağı toplumsal eleştiriye basan, zamana başarıyla direnen ve bu özellikleri bir arada taşıması nedeniyle az rastlanır türden bir yapıt olan bu öncü-klasik, Ian Stewart’ın sunusu, kapsamlı açıklamaları ve kitabın sonuna eklediği “Matematikte Dördüncü Boyut” başlıklı yazısıyla zenginleşmiş olarak karşımızda: Açıklamalı Düzülke.

Akıllı geometrik şekillerin, karelerin, üçgenlerin, beşgenlerin, çemberlerin yasadığı bir düzlemde geçen bir macerayı anlatan Düzülke, bilimkurgunun öncüsü yapıtlardan biri. Boyut, düzlem, uzay, çok boyutluluk gibi kavramlar üzerine zihin açıcı ve düşündürücü bir öykü.

Öykünün anlatıcısı Bir Kare önce bize ikiboyutlu ülkesini tanıtıyor; sonra birlikte Çizgiülke ve Noktaülke’yi ziyaret ediyor, Uzayülke’de bir üst boyutu anlamaya çalışmanın güçlüklerini tadıyor ve daha yüksek boyutlar üzerine kafa yoruyoruz. Bunun yanı sıra, modern çağın temellerinin atıldığı bir dönem olan Victoria çağının İngiliz toplumuna yönelik zekice bir hicve de tanık oluyoruz. Abbott’ın içinde yaşadığı topluma ilişkin kaygılarının bir izdüşümünü Düzülke’de bulmak mümkün:

Kadın haklarından, dar kafalı tutuculuğa, sınıfsal ayrımlaşma ve ayrıcılıklardan, farklılıklara tahammülsüzlüğe kadar pek çok konu, kimi zaman soyutlamalarına sarılıp sarmalanmış olarak, kimi zaman acımasız bir ironiyle ele alınıyor.

Yaşayan en saygın popüler bilim yazarlarından olan matematik profesörü Ian Stewart’ın özgün metne düştüğü notlar ise yalnızca metnin yaslandığı matematiksel kavramları açıklamakla kalmıyor, okurun Düzülke’yi daha geniş, daha kapsayıcı bir bakış açısıyla ele almasının da yolunu açıyor:

Abbott’ın Victoria çağına ilişkin sayısız göndermesini açıklayıp, yaşami ve entelektüel çevresiyle ilgili bilgiler veriyor; H.G. Wells’den, Karl Marx’a, Victoria çağı ispritizmacılarından, İslam matematikçilerine kadar pek çok farklı konu ve figüre değiniyor; ve en önemlisi de matematiğin ve fiziğin çok boyutluluk kavramına ulaşana dek geçirdiği aşamaları gözler önüne seriyor. Açıklamalı Düzülke, bir yandan matematiksel düşüncenin gündelik düşünüşün uzağında, kendine özgü bir biçimde işleyişini bütün açıklığıyla ortaya koyan, bir yandan da matematikle diğer disiplinler arasındaki ilişkiyi derleyip toparlayan bir yapıt.