• İngiliz Başkomiserliği: M. Kemal gitsin ve ne lâzımsa yapsın”

    “M. Kemal Paşa’yı İngilizlerin Anadolu’ya gönderdiği iddiası da vardır. (Bkz. Ömer Kürkçüoğlu. Türk- İngiliz İlişkileri, sf.60) M. Kemal Paşa ve maiyetindekilerin İngilizlerden habersiz, onları atlatarak Samsun’a gittikleri iddiası esastan yoksundur. (Vizeyi veren İngiliz subayı Bennett’le konuşma Nezih Uzel’in ‘Atatürk’e nasıl vize verdim’ isimli kitabında yer alıyor. Bennett 34 kişilik bir heyet için vize istenildiğini görünce, İngiliz başkomiserliğini haberdar ediyor. Cevap: ‘Mustafa Kemal gitsin ve ne lâzımsa yapsın. (…)

    Kâzım Karabekir, M. Kemal Paşa’nın Anadolu’ya geçmesi ile ilgili olarak şu yorumu yapmaktadır.

    ‘ M. Kemal Paşa’yı Millî hareketi bastırmak ve Mütareke hükümleri mucibince silahlarımızı teslim ettirmek gibi bir vazife ile İstanbul Hükümeti şarka göndermiş. İngilizler de kurtuluşun Bolşeviklik ilânıyla mümkün olmadığını kendisine söylemişler; halbuki onun Havza’da Amerikalı Solier ile yaptığı mülakat gazetelerde görülünce, İngilizlerin umacılaştırdığı Bolşevikler yerine Amerikalılara dönülmesi karşısında, M. Kemal’i İstanbul’a aldırmak için hükümeti tazyik etmişlerdir. (Paşaların Kavgası, sf.47).” (s.53)
    Ahmet Dogan İlbey
  • Atatürk Araştırma Merkezi'nden Prof. Dr. Ömer Kürkçüoğlu ise: 'Türk İngiliz İlişkileri 1919-1926' adlı kitabında tüm bu olaylarda esas belirleyici olanın hilafetin kaldırılması oldu­ğunu söylemektedir:

    'Halifeliğin kaldırılmış olması, Kürtlerin ayaklanmasında önemli rol oynadığı gibi, Kürt unsuru­nun çoğunlukta bulunduğu Musul üzerindeki Türk iddiasını zayıflamistir...
    İngiltere'nin Musul'daki bir görevlisi, halifeliğin kaldırıldığı yolundaki haberleri hayretle karşılayıp, buna inanmakta güçlük çektiklerini yazmaktadır. Bu İngiliz görevlisi o zamana kadar Kürdistan'ı patlamaya hazır bir volkan gibi kaynaştıran Türk propagandasının, Kürt­lerin Halife'ye kesin bağlılığına dayandırıldığını, Türklerin kendi bindikleri dalı kesmelerinin ise, İngiltere için inanıl­mayacak kadar mükemmel bir şey olduğunu belirtmektedir. İngiliz görevli 'Tabii, bu yeni durumdan kendimiz için yarar­lanmayı ihmal etmedik' diye eklemektedir..."[257]

    Bu konuda son sözü isyan döneminin Başbakanı, Kürt asıllı İsmet İnönü'ye bırakalım: "Şeyh Said İsyanı'nı doğrudan doğru­ya İngilizlerin hazırladığı veya meydana çıkardığı hakkında ke­sin deliller bulunamamıştır."[258]

    (258: İsmet İnönü, Hatıralar, 2. Kitap, Bilgi Yayınları, Ankara 1987, s. 202.)
  • Prof.Ömer Kürkçüoğlu,Milli Mücadele'de Mustafa Kemal'in dış politika bakımından üç temel faktöre dayandığını yazıyor:
    1- İslam etkeni
    2-Bolşevik-Rusya etkeni
    3-Müttefiklerin arasındaki ayrılıklar