• Seyrimde bir şehre vardım
    Gördüm sarayı güldür gül
    Sultanının tâcı tahtı
    Bağı duvarı güldür gül

    Gül alırlar gül satarlar
    Gülden terazi tutarlar
    Gülü gül ile tartarlar
    Çarşı pazar güldür gül

    Toprağı güldür, taşı gül
    Kurusu güldür, yaşı gül
    Has bahçenin içinde
    Servi çınarı güldür gül

    Gülden değirmeni döner
    Onun ile gül öğünür
    Akar suyu döner çarkı
    Bendi pınarı güldür gül

    Al gül ile kırmızı gül
    Çift yetişmiş bin bahçede
    Bakışırlar hâre karşı
    Hârı ezharı güldür gül

    Ümmi Sinan gel vasfeyle
    Gül ile bülbül derdini
    Yine bu garip bülbülün
    Ah u figanı güldür gül



    ÜMMÎ SİNAN
    (ö. 1067/1657)
    Halvetî şeyhi, şair.

    Müellif:
    A. AZMİ BİLGİN
    Antalya Elmalı’da doğdu. Adı Yûsuf, babasının adı İbrâhim’dir. Bazı eserlerde adının Muhammed şeklinde verilmesi (meselâ bk. Ayvansarâyî, vr. 46a; Osmanlı Müellifleri, I, 85) yanlıştır. Şiirlerinde mahlas olarak hem “Ümmî Sinan”ı hem “Sinân-ı Ümmî”yi kullanmasından dolayı kaynaklarda her iki mahlasıyla da yer almış, bu farklı adlandırma günümüze kadar devam etmiştir. Vakıf muhasebe defterlerinde kendi adıyla anılan camiyi (Şeyh Ümmî Sinan Camii; BA, Nezaret Sonrası Evkaf Defterleri [EV], nr. 15024, s. 2, 49) Evliya Çelebi Ümmî Sinan Efendi Camii diye kaydetmekte ve kendisinden Ümmî Sinan Sultan diye söz etmektedir (Seyahatnâme, IX, 280, 281). Özellikle bu iki kayıttan Ümmî Sinan adlandırmasının daha doğru olacağı anlaşılmaktadır. Ailesi ve öğrenim durumu hakkında bilgi yoktur. Son yıllarda yapılan bazı çalışmalarda Elmalı’da tekke ile medreseyi birlikte yürüttüğü ileri sürülmekteyse de (meselâ bk. Ekiz, Dünden Bugüne Elmalı, s. 148) eski kaynaklarda Elmalı’da böyle bir medreseden söz edilmemektedir. Bir medreseye devam ettiği ya da medresede ders verip vermediği bilinmemektedir. Niyâzî-i Mısrî gibi bir sûfînin Uşak’ta kendisine intisap ederek onunla birlikte Elmalı’ya gittiği ve 1647-1656 yılları arasında yanında kalıp ondan seyrüsülûkünü tamamladığı bilinmektedir. Bu da onun bir sûfî olarak devrinde geniş bir çevreyi etkisi altına aldığını göstermektedir. Halvetiyye’nin Ahmediyye kolunun kurucusu Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin’in halifelerinden Abdülvehhâb (Vehhâb) Ümmî’nin halifesi Eroğlu Nûrî’ye (ö. 1012/1603) intisap ederek hilâfet alan Ümmî Sinan’ın şöhretinin saray çevrelerine kadar ulaştığı, devlet ricâlinin isteğiyle oğullarından birini halifesi Niyâzî-i Mısrî ile İstanbul’a gönderdiği rivayet edilmektedir (Mustafa Lutfî, s. 17). Niyâzî-i Mısrî’nin Mevâidü’l-irfân adlı eserini istinsah eden halifesi Mustafa Efendi, Ümmî Sinan’ın Eroğlu Nûrî’nin vefatı üzerine fürûat esmâsını Denizlili Mazharî (Mazhar) Sultan’dan tamamladığını ve daha sonra hilâfet makamına geçtiğini söyler (Mawaidu’l-irfân, s. 95). Divanında Abdülvehhâb Ümmî’nin halifelerinden olduğu anlaşılan Mazharî Sultan’ı metheden iki şiiri bulunmaktadır.

    Niyâzî-i Mısrî, Ümmî Sinan’dan övgüyle bahseder, mürşid-i kâmil olduğunu, âyet ve hadislerin esrarını bildiğini söyler. Halifelerinden Şeyh Muslihuddin Mustafa Uşşâkī, Gülaboğlu Mehmed Askerî, Uşaklı Ahmed Matlaî, Çavdaroğlu Müftî Derviş gibi mutasavvıf şairler de onu “kâmil bir mürşid, zamanın kutbu, velâyet tahtının sultanı, mârifet kânının ummanı” gibi sıfatlarla methetmiştir. Hüseyin Vassâf’ın isimlerini kaydettiği Kâşif ve Suphi Hasan efendilerin de Ümmî Sinan’ın halifeleri arasında yer aldığı anlaşılmaktadır. Başta Niyâzî-i Mısrî olmak üzere Uşşâkī, Askerî, Matlaî gibi müntesiplerinin Ümmî Sinan’dan hilâfet almaları, Antalya ve Elmalı’nın yanı sıra Afyon, Denizli, Uşak, Kütahya gibi şehirlerde tanınıp sevilmesinde ve adının yayılmasında etkili olmuştur. Ayrıca bazı ilâhilerinin çeşitli mecmualarda bulunması ve bir kısmının bestelenmesi (İlâhi Mecmuası, vr. 13b, 21b; Mecmûa-i İlâhiyyât, vr. 42b) onun şiirlerinin değişik meclislerde okunageldiğini göstermektedir. Hz. Îsâ ve Mehdî olduğuna şahitlik etmesini istediğinden Niyâzî-i Mısrî ile arası açılan Halvetî-Sivâsî şeyhi Mehmed Nazmi Efendi’nin onun hakkında ağır sözler sarfettikten sonra Yiğitbaşı kolu şeyhleri Tâlib Ümmî, Eroğlu Nûrî ve Ümmî Sinan’ın cahil ve Şeyh Bedreddin itikadında olduklarını söylemesinin (Hediyyetü’l-ihvân, vr. 81a-b) ne derece gerçeği yansıttığı tartışmalıdır. 25 Cemâziyelâhir 1067’de (10 Nisan 1657) vefat eden Ümmî Sinan’ın mezarı Elmalı’da kendi adını taşıyan caminin bitişiğindeki türbededir. 1926’da yıkılan cami ve türbe 1959’da yeniden yapılmıştır. Ümmî Sinan’ın Süleyman ve Selâmi Halil adlarında iki oğlu vardır. Babalarından eğitim alan ve her ikisi de şair olan oğulları şiirlerinde “Hakîrî” ve “Selâmî” mahlaslarını kullanmıştır. Ümmî Sinan ile Halvetiyye’nin Sinâniyye kolunun kurucusu İbrâhim Ümmî Sinan (ö. 976/1568) eski ve yeni kaynaklarda birbiriyle karıştırılmıştır. Bu durum şiirleri için de söz konusudur. Meselâ İstanbul Kitaplıkları Yazma Divanlar Kataloğu’nda (İÜ Ktp., TY, nr. 512; Beyazıt Devlet Ktp., nr. 3356) ona ait divan nüshaları İbrâhim Ümmî Sinan adına kaydedilmiştir.

    Eserleri. 1. Kutbü’l-meânî. Yedi bölümden oluşan devriyye türündeki bu mensur eser “insanın âlem-i ervâhtan âlem-i süflîye ne tarikle nüzûl edip ne tarikle urûc edeceğini beyan etmek” için yazılmıştır (vr. 64b). Tek nüshası bulunan eser üzerine (İzmir Millî Ktp., nr. 2011/5, vr. 63b-74a) yüksek lisans çalışması yapılmıştır (Mehmet Erdem, Sinan Ümmi ve Kutbü’l-meâni İsimli Risalesi Üzerine Bir İnceleme, 1997, Dokuz Eylül Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi).

    2. Divan. Eserde tevhid, münâcât, na‘t-istişfâ, methiye, mersiye, nasihatnâme, silsilenâme, devriyye ve şathiye türünde 145’i aruzla toplam 200 şiir vardır. Ümmî Sinan birçok mutasavvıf şair gibi şiirlerini irşad vasıtası olarak kullanmış, zaman zaman öğütler vermiştir. Ayrıca çağındaki aksaklıkları, bozuklukları eleştirmekten geri durmamış, bunun için müstakil bir şiir yazmıştır (Ümmî Sinan Divanı, s. 239). Bu da onun toplumun dertleriyle ilgilendiğini göstermektedir. İstanbul’da basılan divanın (1299) dört yazma nüshası esas alınarak A. Azmi Bilgin tarafından tenkitli neşri yapılmıştır (bk. bibl.).


    BİBLİYOGRAFYA
    Ümmî Sinan Divanı: İnceleme-Metin (haz. A. Azmi Bilgin), İstanbul 2000.

    Evliya Çelebi, Seyahatnâme, IX, 280-281.

    Niyâzî-i Mısrî, Mawaidu’l-irfân: İrfan Sofraları (trc. Süleyman Ateş), Ankara 1971, s. 95.

    Mehmed Nazmi Efendi, Hediyyetü’l-ihvân, İÜ Ktp., TY, nr. 1604, vr. 81a-b.

    Belîğ, Güldeste, s. 188-192.

    Şeyhî, Vekāyiu’l-fuzalâ, III, 123.

    Hüseyin Ayvansarâyî, Vefeyât, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 1375, vr. 46a.

    Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin, Mecelletü’n-niṣâb, Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi, nr. 628, vr. 260a.

    a.mlf., Meşâyihnâme-i İslâm, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 176/1, vr. 5a-6a.

    Harîrîzâde, Tibyân, III, vr. 130a-134a.

    Mustafa Lutfî, Tuhfetü’l-asrî fî menâkıbi’l-Mısrî, Bursa 1309, s. 10-21.

    Osmanlı Müellifleri, I, 85.

    Süleyman Fikri, Antalya Livâsı Târihi, İstanbul 1338r./1340, s. 187-191.

    Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ (haz. Mehmet Akkuş – Ali Yılmaz), İstanbul 2006, III, 98.

    İlâhî Mecmuası, Mevlânâ Müzesi Abdülbaki Gölpınarlı Ktp., nr. 1656, vr. 3a, 13b, 21b.

    Mecmûa-i İlâhiyyât, Süleymaniye Ktp., Ali Nihad Tarlan, nr. 61, vr. 42b.

    TYDK, I, nr. 61, s. 153.

    Abdullah Ekiz, Sinan Ümmî ve Ahfadı, Ankara 1962.

    a.mlf., Dünden Bugüne Elmalı, [baskı yeri yok] 2001, s. 148.

    Cemâl Kurnaz – Mustafa Tatcı, Ümmî Sinan: Hayatı ve Şiirleri, Ankara 1998.

    TÜYATOK, 111/07, nr. 2031, s. 185.

    Mustafa Tatcı, Elmalı’nın Canları, İstanbul 2008, s. 211-225.

    Hamit Dikmen, “Elmalılı Şeyh Yusuf Ümmî Sinan Efendi”, Erdem (Aydın Sayılı özel sayısı-II), IX/26, Ankara 1996, s. 643-649.

    A. Azmi Bilgin, “Ümmî Sinan’ın Hayatı, Edebî Şahsiyeti ve Eserleri”, TDED, XXIX (2000), s. 13-30.

    Kenan Erdoğan, “Yunus Yolunda İki Şair”, Osm.Ar., sy. 26 (2005), s. 265-269.

    Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2012 yılında İstanbul'da basılan 42. cildinde, 310-311
  • Şamil İslâm Ansiklopedisi merhabalar öncelikle okumakta olduğum ansiklopedi Android telefonuma indirdiğim bir mobil uygulama. Bunu belirtmek isterim. Diyanet bakanlığı onaylı ve kaynakları ile yazarları ile 3000 sayfalık bir eser. Ayet hadis ve din alimlerinin yorumları ile desteklenmiş alfabetik sıraya göre hemen her konu da bilgi veren çok da harika bir uygulama şiddetle tavsiye ederim. Yazar kadrosunu da paylaşacağım. Çoğunuz belki de bu ilahiyatçı yazarları kendi üniversitelerinizden tanıyorsunuzdur.

    Doç. Dr. Ahmed AĞIRAKÇA - İ. Ü. Edebiyat Fakültesi

    Doç. Dr. İ. Lütfi ÇAKAN - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Yard. Doç. Dr. Hüsameddin AKSU - İ. Ü. Edebiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Orhan ÇEKER - Selçuk Ü. İ. Fakültesi

    Yard. Doç. Dr. Hüseyin ALGÜL - Uludağ Üni. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. İbrahim ÇELİK - Uludağ Ü. İ. Fak.

    Yahya ALKAN - DİB Haseki Eğitim Merkezi

    Dr. Yunus APAYDIN - Erciyes Ü. İlahiyat FakÜltesi

    Ahmed ARPA - DİB Haseki Eğitim Merkezi

    Abdüsselam ARI - DİB Haseki Eğitim Merkezi

    M. Emin AY - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Yaşar K. AYDINLI - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Muhittin BAĞÇECİ - Erciyes Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Ali BARDAKOĞLU - Erciyes Ü. İlahiyat Fakültesi

    Dr. Nebi BOZKURT - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Ali BULAÇ - Araştırmacı-Yazar

    Doç. Dr. Mehmed BULUT - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Yard. Doç. Dr. Mustafa ÇETİN - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Osman ÇETİN - D. E. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Cemil ÇİFTÇİ - Yüksek İslâm Enstitüsü Mezunu

    Doç. Dr. Hamdi DÖNDÜREN - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Ömer DUMLU - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Halid ERBOĞA - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Mehmed ERKAL - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Muammer ERTAN - Yazar

    Doç. Dr. Osman ESKİCİOĞLU - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    M. Beşir ERYARSOY - Araştırmacı-Yazar

    Ahmet GÜÇ - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Saffet KÖSE - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    H. Fehmi KUMANLIOĞLU - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Abdurrahim KURT - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Dr. Habil NAZLIGÜL - Erciyes Ü. İlahiyat Fakültesi

    Yard. Doç. Dr. Mustafa ÖCAL - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Ahmed ÖNKAL - Selçuk Ü. İlahiyat Fakültesi

    Ahmed ÖZALP - Yazar

    Sezai ÖZEL - Yüksek İslam Enstitüsü Mezunu, Öğretmen

    Ahmed ÖZGEN - İ. Ü. Edebiyat Fakültesi

    Dr. Abdulvehhab ÖZTÜRK - DİB Din İşleri Yüksek Kurulu

    Ali OKUTAN - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Durak PUSMAZ - DİB Haseki Eğitim Merkezi

    Dr. Talat SAKALLI - Erciyes Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. İbrahim SARMIŞ - Selçuk Ü. İlahiyat Fakültesi

    Abdurrahim GÜZEL - Erciyes Ü. İlahiyat Fakültesi

    Mefâil HIZLI - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    İbrahim İLHAN - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Zeki İZGÖER - M. Ü. İktisadi Ticari Bilimler Fakültesi

    Yard. Doç. Dr. M. Ali KAPAR - Selçuk Ü. İlahiyat Fakültesi

    İsmail KAYA - Yüksek İslam Enstitüsü Mezunu

    Hüseyin KAYAPINAR - DİB Haseki Eğitim Merkezi-Yazar

    Doç. Dr. Ziya KAZICI - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Yusuf KERİMOĞLU - Araştırmacı-Yazar

    Yard. Doç. Dr. İsmail KILLIOĞLU - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Sait KIZILIRMAK - Gazeteci-Yazar

    Fedakâr KIZMAZ - Gazeteci-Yazar

    Duran KÖMÜRCÜ - Şâmil Yayınevi Sahibi

    Doç. Dr. Akif KÖTEN - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Süleyman SAYAR - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi         

    Prof. Dr. Günay TÜMER - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Dr. Ahmed SEZİKLİ - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi         

    D. Ali TÜRKMEN - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. M. Ali SÖNMEZ - Uludağ Ü.İlahiyat Fakültesi

    Ali ÜNAL - Araştırmacı-Yazar

    Ahmed ŞEN - Dokuz Eylül Ü.İlahiyat Fakültesi         

    Doç. Dr. Halid ÜNAL - Dokuz Eylül Ü. Hukuk Fakültesi

    Doç. Dr. Sami ŞENER - İ. T. Ü. İşletme Sosyolojisi

    Abdülkerim ÜNALAN - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. M. Sait ŞİMŞEK - Selçuk Ü.İlahiyat Fakültesi

    Mehmed VAROL - Yazar-İlahiyat Fakültesi Mezunu

    M. Yılmaz TAYFUN - Yazar  

    Cengiz YAŞCI - Araştırmacı-Yazar

    Doç. Dr. Necip TAYLAN - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Ahmed YAŞAR - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Selim TEKİN - Yazar-Yayıncı

    Zübeyir YETİK - Araştırmacı-Yazar

    Ali Rıza TEMEL - DİB Haseki Eğitim Merkezi

    Doç. Dr. M. Kamil YILMAZ - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Bilal TEMİZ - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    M. Asım YEDİYILDIZ - Uludağ Ü. İlahiyat Fakültesi

    Dr. Nuri TOPALOĞLU - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Abdullah YÜCEL - DİB Haseki Eğitim Merkezi

    Doç. Dr. Abdülbaki TURAN - Selçuk Ü. İlahiyat Fakültesi

    Doç. Dr. Ali Osman YÜKSEL - M. Ü. İlahiyat Fakültesi

    Nureddin TURGAY - Dokuz Eylül Ü. İlahiyat Fakültesi

    Sâmil İA - Şâmil İslam Ansiklopedisi telif kuruluşu
  • 173 syf.
    ·5 günde·Beğendi·10/10 puan
    Sanal raflarıma ekledikten kısa bir süre sonra elime geçen kitap ve kitabın yazarı Muhammed Ali Kutub ile-Allah rahmet eylesin- tanışmak bugüne kısmetmiş. Çok öncelerden beri Kur'an-ı Kerim'deki anlatılan hadiselerin daha geniş yüzünü dinlemek öğrenmek istemişimdir. Bugüne kadar ilk defa böyle bir kitapla bu isteğime kavuşmam -muhakkak ki böyle türler vardır benim cahilliğime verelim- ne kadar güzel oldu. Kitap Kur'an da geçen kıssaları konulara göre ayırmış.Her bölümde ilk önce olayın başlığı Kur'anda geçen metni sonra yine alt başlıklarla olayın kısımları ve sonda da bizim almamız gereken daha doğrusu verilen önemli mesaja değinerek çok anlamlı bir yol çizilmiştir. Aslında kitap tabiki Allah'ın kelamının incelik dolu msjlarını aktarmak dışında üstün bir şey yapmamıştır hatta çoğunuzun bildiği kıssalardır ama söylemem gerekir ki bu konuda bu kadar akıcı,güzel ve naif bir dil olması beni çok etkiledi. Çok açıklayıcı,sade ve fakat bir o kadar dikkat çekici bir kitap olmuş gerçekten. Yazarın özgeçmişine baktığınızda farklı alanlarda aldığı eğitimin bu güçlü aktarımın nedeni olduğunu düşünmek mümkün. Bir de kişisel olarak sanırım ne kadar bir şeye inanır,bağlanır ve onu aktarmak isterseniz - ki ömrünün bir kısmı hapislerde geçmiş biri olarak- bu yoldaki davanıza ömrünüzü adarsanız o yolda daha farklı bir konuma geliyorsunuz. Çok güzel bir hatırlatıcı ve kıssaları ele alması açısından bir o kadar da bütüncül bir kitap. Bu da kitabın içinde yer alan kıssalardan biri https://www.youtube.com/watch?v=jAJ24iRMD3Q . Her yaşa hitap edecek özlükte hazırlanmış bu kitaba merak edenlerin rastlaması dileğiyle..