Ahmet Ocaktan
Demokrasi kültürünü içselleştirememiş ideolojik toplumlarda, farklı aidiyetlere mensup toplum kesimlerinin her zaman belli kutsalları ve ideolojik liderleri olur. Pek tabiidir ki bu tür toplumlar sosyolojik anlamda küçük ‘cemaatçikler’den oluşur.
Her ne kadar görünürde farklı kültürel kodlara mensup olsalar da bu sosyolojik cemaatlerin temelinde ‘birey’ olmadığı için hemen hepsi özsel anlamada sürü kültürüne tabidirler ve doğal olarak sol ya da İslamcı cemaatler birbiriyle benzeşen kutsallara göre hareket ederler.