İslam bilim tarihinde evrenin nasıl yaratıldığı üzerine tıp, felsefe, fizik, kimya, astronomi, teoloji, klinik farmakoloji, etik ve müzik teorisi üzerine önemli eserler veren İbn Sina ile coğrafya, matematik, trigonometri, karşılaştırmalı din, astronomi, fizik, jeoloji, psikoloji, mineroloji ve farmakoloji alanlarında çalışan Biruni'nin meşhur tartışması düşünce tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Biruni, astronomik araştırmaların sonunda yeryüzü yörüngelerinin dairevi değil elips şeklinde olduğu ve Güneş'in tepe noktasının öngörülebilir bir değişiklik gösterdiği sonucuna ulaşmıştır. Bilimsel problemleri çözmekte doğa felsefesini kullanan Aristo ve takipçilerine karşı eleştiriler yöneltmiş, matematiksel astronomi ile bu sorunların çözüleceğini söylemiştir. Bu nedenle olsa gerek kendisi Galileo Galilei, Johannes Kepler ve Nicolaus Copernikus'in öncüsü olarak değerlendirilir.
"Evet, hepimiz, her birimiz ayrı ayrı fedakarlık etmeliyiz. Yeise düşmek hiç doğru değil. Çünkü yeis, atalete meşruiyet şekli vermekten başka bir manayı müfid olamaz. Nasıl ki; sa'ye, azme, mücahedeye makrun olmayan ümitler de aynı manayı ifade eder."