AKLA karşı kalbin durumu, ilme karşı aşkın durumuna benzer. Akıl geçmişi ve geleceği hesaba katarak hayatı düzenler ama kalp bugünü ve hatta ânı yaşamak ister. Bu yüzdendir ki kitabî bilgi ve bilim ile irfanî bilgi ve hikmet ayrı şeylerdir. Akıl bilimin, kalp ise hikmetin yurdudur.
Cismile varmak güç ise kalb ile varmak yiter
Akl irişmez seyr-i kalbin sal u ruz u mahına
-Kuddûsî
Bedenen sevgiliye erişmek imkânsız ise de kalben yanında olmak yeter... Çünkü kalp seyirlerinin (kalpte yapılan yolculukların) yılına da ayına da gününe de akıl erdirmek imkânsızdır.
Kuşeyrî sonra demiştir ki: “Bir adamı tanımak istediğinde, onun başına acı durumlar geldiğinde ne yaptığına bak! İnsanın başına gelen olaylar karşısında halinin değişmesi, onda nefsanî vasıfların bir şekilde kaldığının alametidir.”