"Her şahıs tasavvurlarını kendi lisanı üzre kurup sonra başka lisana tercüme ettiği gibi, her millet vak'aları kendi tarihine göre tertip edip, öteki tarihleri ona kıyasla bulur... Yani her millet kendi tarihini muhafazaya mecburdur," diyor Cevdet Paşa.
Avam anlayamaz bizi diyorduk;avam, yani kendi insanımız, tarihin ve edebiyatın dışındadır,kendini kadere hapsetmiş. Yükselen bir medeniyet için kurşun işlemez bir zırh olan kader inancı, çöken bir toplum için yüklerin en ağırıdır. Yığını kavganın, yani hayatın dışına iten bu teslimiyetin kaynağı tevekkül değil, tereddidir. Ve ...kaçıyorduk.