• Əvvəlcə bildirim ki, Azərbaycanca kitab oxuya bilmirəm, təməldən yaranan problemdi. Bu ilk kitabdı bizim dildə oxuyub və bəyəndiyim.
    Kitaba ilk başlayanda sıxıldım, katoliklər, protestantlar, kilsə, ruhanilər... sonra gələn (13il sonra) siyasi danışıqlar və s.
    Amma atmadım dedim oxuyacam
    Və yaxşı ki davam etmişəm. O qədər təsirli və ağır bir sonluq gözləmirdim ilk baxışda.
    Arthur'un yıxılan inamı-həm "atası"na, həm Allaha; həyatının onu keçirdiyi amansız süzgəcdən yaranmış amma ürəyində daima daşıdığı 2 ağır sevgisi ilə Ovod...
    Oxumayan ya da yarıda buraxan varsa bilsin ki, çox şey itirər.
  • Rahmetli Prof. Dr. Erbakan'a karşı saygım ve sevgim sonsuz. Zaten Türkiye'nin yetiştirdiği ender bilim adamlarından ve siyasetçilerinden. Bu eserde siyasete neden atıldığından, nasıl bir yol izlediğinden ve değerlere nasıl bağlı olduğundan bahsediyor. Çok ince bir yapıya sahip olduğu gibi çokta zeki bir insandır. Almanya gibi ikinci dünya savaşından dümdüz çıkmış bir ülkenin kalkınma hamlelerini genel olarak Türkiye de uygulamak istemiştir. Bundan ötürü hiçbir zaman ağzından Ağır Sanayi Hamleleri yapacağız cümlesni eksik etmemiştir. Nitekim göreve geldiği her dönem bu ülkeye çok yararlı işler yapmış ve hizmet etmiştir. Bir bilim adamının hayatını ve siyasi serüvenini öğrenmek istiyorsanız hiç sıkılmadan okuyacağınız bir eser...
  • Aşk denilen, bir kemende bağlıyım,
    Ruhum içre, tutukluyum çöz beni,
    Çok eskiden, sol yanımdan dağlıyım,
    Çaresizim, kötü yaktı köz beni…

    Güz dalında, yaprak gibi solayım,
    Saçlarına meltem gibi dolayım,
    Yaralıysan ince merhem olayım,
    Havanlarda dibeklerde ez beni…

    Adı yasak, unvanımın, sanımın,
    Aşk uğruna, pahası ne kanımın?
    Bir kuş kadar kıymeti yok canımın,
    Ömrün varsa, daha kırk yıl üz beni…

    Bir iş yapma, sakın bana sormadan,
    Ah, ne güzel seni anmak durmadan,
    Gecikme gel, kırağılar vurmadan,
    Acılardan, alıp götür tez beni…

    Benim davam, Karacaoğlan davası,
    Bütün rengim bir köy evi sıvası,
    İçim dışım, bir memleket havası,
    Yayla yayla, ova ova gez beni…

    Sana mühlet, düşünmeden he deme,
    Çalışırım, zayıf düşmez karneme,
    Kötülükler uğrayamaz haneme,
    Doğruların defterine yaz beni…

    Günlerimiz, bir süt gibi sağılsın,
    Kem sözlüler önümüzde eğilsin,
    İnancımla, sisim, pusum dağılsın,
    Seccadene dua edip diz beni…

    Hiç olmadı kimselere bir kinim,
    Endişem yok ben kendimden eminim,
    Herkes bilir, çok sağlamdır yeminim,
    İnan bağlar, verdiğim her söz beni…

    Yaralı kurt acı acı ulur ya,
    Eşkin atlar, yorulunca solur ya,
    Sen belki de inanmazsın olur ya,
    Öyle ise imbiklerden süz beni…
    İbrahim Berber
    Sayfa 14 - Ötüken Neşriyat
  • Dünyada mevcut olan, bütün katı, sıvı ve gaz ısınan her cisim ge­nişler ve yoğunluğu azalır. Soğuyan her cisim ise dara­lır ve yoğunluğu artar. Bunun tek bir istisnası vardır, o da sudur. Bir tek su bu kurala uymaz. 100 dereceden +4 dereceye kadar su soğudukça hacim olarak küçülür. En ağır su +4 derecede olan sudur. Bundan dolayı ne­hirlerin, göllerin, denizlerin dibinde +4 dereceden daha soğuk su bulunmaz. +4 derecedeki su soğumaya devam ederek +3 dereceye, +2 dereceye +1 dereceye kadar ısısı düşmeye devam ederse hacmi genişlemeye başlar. Böy­lece birim hacminin ağırlığı azaldığından yukarı taba­kalara çıkar. Sıfır dereceye geldiğinde en büyük hacme ulaşır ve su tabakasının en üstüne çıkmış olur. Böylece ırmakların, göllerin, denizlerin donması alttan değil, üstten başlar. Bu sıradan gibi görünen ve dikkat çekme­yen kural, ilahi bir rahmet olarak sularda yaşayan canlı­ların yaşamalarını ve üremelerini mümkün hâle getirir.
    Necmettin Erbakan
    Sayfa 8 - MGV
  • "Sağ tərəfdə, sinənizdə bir yer ağrıyacaq. Evinizin sizi içinə sığdıra bilməyəcəyi qədər balaca hiss edəcəksiniz. Özünüzü çölə atacaqsınız. Bura da sizə dar gələcək. Bədəninizin ürəyinizə dar gəldiyi kimi. Nə gözəl gül açacaq içinizi, nə də masmavi göy üzü. Bədəninizi daşıya bilməyəcək qədər böyük, bir yandan da itəcək qədər balaca olacaqsınız. Yanınızdakılar sizə çoxlu sözlər deyəcək.
    "Əsas sağlamlıqdı, həyat davam edir, eybiyox hər şey unudulur.."
    Amma siz... heç nə eşitməyəcəksiniz.
    Gözyaşlarınızdan ətrafı görməyəcək hala qədər gələcəksiniz.

    Onun ölməsini istəyəcək qədər nifrət edəcəksiniz. Az sonra isə qollarında ölmək istəyəcəyiniz qədər çox sevəcəksiniz.

    Həmişə onun haqqında danışmaq istəyəcəksiniz.
    Sizə,
    "Ölümə çarə tapıldı" , "Sabah qiyamətdi" desələrdə,
    başınızı qaldırıb heç nə soruşmazsınız.

    Tək qalmaq istəyəcəksiniz. Həm də camaatın içində itmək.
    Heç birisi bəs etmiyəcək.

    Keçmişi fikirləşəcəksiniz. Bəlkə də dəqiqə-dəqiqə. Amma pis yerlərini atlayacaqsınız. Hər dəqiqəsini yenidən yaşamaq, keçdiyiniz yerdən yenidən keçəmək istəyəcəksiniz.

    Keçmişi xatırlamaq, getdiyiniz yerdən keçmək... bunlar daha da ağır gələcək. Amma etməkdə davam eləyəcəksiniz. Biri sizə içinizdəki acını ata biləcəklərini desə, həmin adamdan qaçarsınız. Acıdan qurtulmaq istədiyiniz halda, acının bədəninizdə qalması üçün müqavimət aparacaqsınız.

    Həyatınızın qalanını onu fikirləşərək keçirmək istəyəcəksiniz. Əksini deyənlərə nifrət edəcəksiniz.

    Hər kəs ona bənzəyəcək. Amma heç kim onun yerinə ola bilməyəcək.

    Dərmanlara sığınacaqsınız. Bir neçə saat başını dumanlandıra biləcək ancaq. Yenə unuda bilməyəcəksiniz.
    Bütün mahnılar sizin üçün yazılıbmış kimi gələcək.
    Boğazınız düyümlənəcək, qulaq asa bilməyəcəksiniz.
    Yatmaq çətin, oyanmaq asan olacaq.
    Səhəri iplə çəkəcək qədər çox istəyəcəksiniz, həm də 'heç günəş çıxmasaydı' deyəcəksiniz.

    Yuxu görəcəksiniz. Həqiqət olmasını istədiyiniz.
    Telefonun zəng çalmasını gözləyəcəksiniz. Zəng vurmayacağını bilə-bilə.
    Hər dəfə telefon zəng çalanda ürəyiniz ağzınıza gələcək. Zəng vuranla ağlamaqlı danışacaqsınız.

    Ürəyiniz burxulacaq.
    Canınız yanacaq.
    Bir daha heç vaxt sevməməyə and içəcəksiniz.

    Həyatda heç nə etmək gəlməyəcək içinizdən.
    Onun səsinizi ikinci səfər eşitməyə görə hardasa diri-diri yanıb tutuşacaqsınız.

    Dayanmadan zəng vurduğu günlərin qiymətini bilmədiyiniz gün üçün özünüzə nifrət edəcəksinkz.
    Yaşadığınız şəhəri tərk etmək istəyəcəksiniz.
    Amma onunla bir gün bir yerdə qatşılaşmaəa ümidlənib, bundan əl çəkəcəksiniz."

    (*Pakizə Suda. "Ayrılık")
    Bu yaşamaq deyildi. Bu ölüb-dirilmək idi.

    Bir insanın bu əziyyəti çəkə bilməsi düşüncəsi belə qorxuducudur. Nəinki yaşamaq.

    Yazıldı: 22.01.2016 17:39
    Köçürüldü: 14.04.2018 15:28

    Fatima Abbasova
  • "İnsanların bir-birlərinə nələr edə biləcəyini biləndən sonra həyatım boyu dəfələrlə sarsılmışam, az qalıb ağlım başımdan çıxsın. Bəşəriyyətin xəstə olduğuna şübhəm qalmır. Mən o xəstəliyi axtarmışam. Mən bu xəstəliyi axtararkən onu ən yaxın yerdə - özümdə tapıram. Bununla da insan təbiətinin anlamalı olduğumuz ümumi cəhətlərinə bələd oluram. Çünki onu dərk etməsək, nəzarətdə saxlamaq mümkün olmayacaq. Bax buna görə də mən qadir olduğum bütün ehtirasımla yazıram" - Uilyam Qoldinq.
    ️Etiraf edim ki, romanın mövzusu elə bir mövzudur ki, müəllifin qeyd etdiyi kimi sarsılmamaq mümkün deyil. İlk dəfə bu sarsıntını "Karamazovlar qardaşları" əsərində məktəb uşaqlarının şüursuz qəddarlıqları səhnələrini oxuyarkən keçirmişdim.
    ️Uilyam Qoldinqə dünya şöhrəti gətirən "Milçəklər kralı" romanı 1954-cü ildə çap olunub. İkinci Dünya müharibəsinin dəhşətlərinə şahid olmuş Qoldinq özü də etiraf edib ki, onu yazmağa vadar edən səbəb müharibə olub. Yazmaqla o insanlara çatdırmağa çalışırdı ki, bəşəriyyət hansısa xəstəliyə yoluxub və o xəstəliyin əlamətlərini hər yerdə, hətta özündə də görürdü.
    İyirmi bir nəşriyyat romanı nəşr etməkdən imtina etmişdi, səbəb romanın ilk hissəsində nüvə müharibəsi dəhşətlərindən bir neçə təsvirin qaldırılması tələbiylə bağlıydı. Qoldinq əsərdəh həmin hissələri çıxarmağa məcbur olmuşdu. Romanın işıq üzü görməsindən sonra isə bir çox ədəbiyyatşünaslar əsərə xəbərdarlıq işarəsi kimi baxıblar, alman faşist ideologiyasına bağlılığın qalması düşüncəsiylə sivilizasiya qarşısında təhlükə hiss ediblər.
    ️"Qoldinq "Milçəklər kralı" əsərində sözün dar mənasında götürərlərsə, belə bir suala cavab vermək istəyir: "Yüksək mədəniyətə malik olan qədim bir xalq (Alman xalqı nəzərdə tutulur) necə olub ki, başçı adlanan bir nəfərin (Hitler nəzərdə tutulur) əmriylə öldürməyə, yandırıb, dağıtmağa, hər şeyi məhv etməyə hazır olan vəhşilər qəbiləsinə çevrildi və bu hadisə illər boyu davam edirdi?" Sözün geniş mənasında isə, "Milçəklər kralı" fəlsəfi pritçasında Qoldinq immanet insan bədxahlığı fenomenini tənqid edir. Amma bu heç də o demək deyil ki, Qoldinq insanda yalnız bədxahlıq görür. O hesab edir ki, insan ikili xarakterə malik olan geniş əhatəli paradoksal bir varlıqdır, o həm qəhramandır, həm də xəstə" (Ramiz Abbaslı).
    Əsərin başına nələr gəlib, necə olub, bu haqda uzun-uzadı danışmaq istəmirəm. Mənə digər əsərlərdə olduğu kimi burda da əsas romanın psixoanaliz tərəfi maraqlıdır.
    Yazıçı Uilyam Qoldinqin uşaqlığı xoşbəxt keçməyib. O həddindən artıq həssas və qorxaq uşaq kimi böyüyüb. Tənhalıqdan və uzaqlaşmadan əziyyət çəkib. Yazıçının uşaqlığının psixoloji problemləri həm də intellektual cəhətdən əldən düşmüş atasının işlədiyi məktəb atmosferiylə də müəyyən qədər əlaqəlidir. Malbrov kolleci şagirdləri Qoldinqi xarici görünüşünə görə ələ salır, onu özünü "çirkli və alçaldılmış" hiss etməyə məcbur edirdilər. Onun ədəbi uğura can atması həm də "İntiqam susuzluğu"na da bağlı idi. Sonralar Nobel laureatı etiraf edirdi ki, "Düzünü desəm, qəlbimin dərinliyində malbrovçulara dərs vermək arzusu vardı".
    ️Uilyam Qoldinqin bioqrafiyasını yazmış Con Kerriyə görə, onun uşaqlığında köhnədən qalma hansısa "qorxunc" bir epizod qalıb və bu epizod başqaları üçün gizliymiş. Qoldinqin anası qəribə psixi pozğunluqdan əziyyət çəkirdi, belə ki, "qaranlığın düşməsiylə ana təhlükəli bir manyaka çevrilir, əlinə nə keçsə, bıçaq, güzgü qəlpələri, qaynar çaydan Uilyama tullayırdı". Bu səbəbdən yazıçı özünə nifrət edirdi və bu hissin kökləri çox dərindi.
    Beləliklə, yazıçı haqqında bu məlumatları öyrəndikdən sonra şüurlatında hansı "materialların" yığılıb qalmasını təxmin etmək çətin olmadı və bu cür ruh halıyla belə bir əsər yazmasına da təəccüblənmədim.
    ️Nəzərə alsaq ki, XX əsrdə psixologiya sahəsində uşaq fenomeninə yeni yanaşma Z.Freydin kəşflərinə, K. Yunqun uşaq psixoloji arxetipi nəzəriyyəsinə və iki böyük müharibəyə bağlıydı, şübhəsiz ki, bütün bunlar onsuz da ağır uşaqlıq keçirmiş Uilyam Qoldinqin yaradıcılığına təsirsiz keçə bilməzdi. Ədəbiyyatda uşaqların təsvirinin yeni ənənəsini bəzi ədəbiyyatşünaslar Qoldinqin adına bağlasalar da, mənə görə, hələ XIX əsrdə F. Dostoyevskinin "Karamazov qardaşları"nda bu mövzuya İlyuşanın ətrafında cərəyan edən hadisələrdə artıq toxunulmuşdu. Əsəri oxuyanlar Dostoyevskinin bu yanaşmasını xatırlayacaqlar: "Məktəb uşaqları çox qəddar olurlar: ayrı-ayrılıqda bir mələkdirlər, amma bir yerə gəldiklərində fəlakətdirlər". Ancaq təbii ki, dünya müharibəsinin iştirakçısı, həm də o dövrün məktəblisi kimi Qoldinqin uşaq psixologiyasına daha dərin realistliklə yanaşması onun köhnə mifləri yıxıb yerlə yeksan etməsini bir daha gözümüz önünə qoyur.
    ️"Milçəklər kralı"nı oxuduqca əsər boyu müəllifin sanki bir deyil, bir neçə mövzuya ümumilkdə toxunması və oxucuları məsələyə hər tərəfdən baxmağa məcbur etməsi düşüncəsi hakim kəsilir. İngilis məktəblilərinin evakuasiya zamanı naməlum adaya düşməsini sanki yazıçı bir neçə mifoloji hadisəylə qarşılaşdırıb, ümümdünya daşqını, Odisseyin üzməsi, bir çox robinzonadalar və s. Nüvə silahının atılmasından sonra Adəm övladının ən yaxşı hissəsi - uşaqların xilas olması Avropa sivilizasiyasının gələcəyinin xilas olması tamamilə ənənəvi motivlərə bağlıdır. Yalnız burda gördüyümüz ironiya bundan ibarətdir: möhtəşəm, gözəl, insan ayağı dəyməmiş tropik adada ingilis uşaqları heç də R.M.Ballantinenin "Mərcan Adası", R.L. Stevensonun "Dəfinələr adası"ndakı qəhrəmanlar kimi özlərinin yaxşı cəhətlərini göstərmirlər. Əksinə, təbii başlanğıcla birləşdikdən sonra instinktlər oyanır və bu da tədricən deqradasiyayla nəticələnir. Russo konsepsiyasına söykənərək Qoldinq təbiət həyatını işıq və qaranlığın, isti və soyuğun, su və daşın daimi qarşıdurması kimi göstərir: "Onlar açılan səhərdən zövq alırdılar: parlaq günəş, ucsuz-bucaqsız dəniz və təmiz hava, – oynamaq və əylənmək vaxtıydı, həyat gözəlliklə doluydu və ümid heç lazım da deyildi, hətta unudulmuşdu <...> Nisbətən sərin olan başqa bir məqam gəlirdi ki, onu da qarşıdan gələn qaranlıq təhlükəsi korlayırdı. Günəş batan kimi adaya qaranlıq elə çökürdü, sanki, yanğınsöndürənin ağzından püskürürdü, tezliklə uzaq ulduzların altındakı daxmalara narahatlıq və qorxu dolurdu" (səh.43). Bu təbii hadisələrin əsarətinə düşmüş uşaqlar özlərini tamamilə köməksiz hiss edir, bu halda rasional düşüncə onlara özlərini müəyyən etməkdə və xaos içərisində özlərini görməkdə kömək edə bilmir. İzaholunmaz ətraf mühitin verdiyi dəhşət hissini başqaları üzərində şiddətlə kompensasiya edirlər.
    ️Adaya düşdükdən sonra uşaqlar öz fəaliyyətlərinə oyun kimi baxırlar. "Zamanlarını yaxşı keçirmək" üçün müxtəlif rollara girirlər. Lakin bu oyunlar Simonun qətlinə qədər qədim yəhudi və xrsitian dinlərində şeytanla eyniləşdirilmiş "Milçəklər kralı"nın hakimiyyəti altında daha canfəşanlıqla davam edir. Simonun ölümü və Piqqinin eynəyinin oğurlanmasından sarsılan Ralf oyundan imtina edir və baş verənlərdə hər birinin məsuliyyət hissini xatırladır: "Çünki hər şeydən əvvəl biz vəhşi deyilik və xilas olmaq da oyun-oyuncaq deyil" (səh.136).
    Beləliklə, yazıçı hesab edir ki, insan ikili xarakterə malik olan geniş əhatəli paradoksal bir varlıqdır, o həm qəhramandır, həm də xəstə. Romanın finalında da müəllif oxucunu iki təəssürat qarşısında qoyur. Bir tərəfdən qəhrəmanlar xilas olurlar: onlar adanı hərbi kreyserlə tərk edib sivilizasiyaya qayıdırlar, digər tərəfdən "böyüklərin gəmisini kim xilas edəcək?"
    Xoş mütaliələr!
    ️Və o dəhşətli film https://www.youtube.com/watch?v=yFF47hzHumI
    @mumogluceylan