Vicdan, aldırış etmektir. Umursamaktır.
İçimizin derinliklerinden gelen ve bizi ahlaka çağıran o sestir. Bize “başka türlü yapamazdım’’ dedirten şeydir.
İnsanın içinde çağlayan bir sorumluluk duygusu, onu başkasına el uzatmaya ve böylece kendi fıtratına, varoluşsal özüne sadık kalmaya zorlar. Merhamet ve mesuliyetin diğer kutbu ahlaki kayıtsızlıktır: Ötekinin ıstırabını görmezden gelmeyi mümkün kılan bilinçli cehalet, ihtimam yokluğu ve inkâr hâli. Kalbin ölümü.
Ahlaki kayıtsızlık başkasının iniltisini duymamak için kulaklarımızı tıkadığımız ve ortalıkta dönen büyük yalana hiç itiraz etmediğimiz gün başlar.
Her susku o yalanı büyütür ve başımızı çevirdiğimizde ötekinin acısını görmemek bizi bir sarhoşluğa hapseder. Kalp işitilmez olur. Hâlbuki kalp bağırıp çağırmaz, sadece fısıldar. Duymak için yakınlaşmalısın.
O hâlde aldır gönül ki sen ancak aldırdığın kadar varsın.
Kemal Sayar