Platon'un mektuplarından oluşan bu eser diğer diyalog eserlerinden farlılık göstermektedir. Eser 13 mektuptan oluşmaktadır. Eserinin genelinde Platon'un devlet düşüncesi olan felsefe ve iktidarın bir arada olması gerektiği düşüncesine vurgu yapmaktadır. Siyasete nasıl girdiğini, bu alandaki tecrübelerini ve görüşlerini eser vasıtasıyla öğrenebiliyoruz. Birinci ve ikinci Sicilya yolculuklarına değinmiştir. Bu yolculuklarını yapma nedeninin felsefe-iktidar düşüncesini Dionysios üzerinden gerçekleştirmek istediğini ve bu deneyimler sonucu olan hayal kırıklıklarına değinmektedir. Genel çabasının felsefenin itibarını korumaya yönelik olduğunu söyleyebiliriz. Hemen hemen her mektupta "erdem" ağır basmaktadır. Eserin ilginç bir yanı Platon'un mektuplarından birinde benim yazılı bir eserim yoktur ve bundan sonra da olmayacaktır demesi ve bizim kendisine ait olduğunu düşündüğümüz mektuplarına ve diğer eserlerine ulaşmamızdır. Say yayınlarından çıkan bu eserin güzel yanı eserin girişinde Ahmet Cevizci tarafından Platon'un hayatının ele alınması ve bu eser için önsöz yazılmasıdır.
Yazımın bundan sonrası incelemeden ziyade önemli gördüğüm yerlerin altını çizme mahiyetindedir. Bundan sonrasını felsefe okuması yapan birinin felsefe not defteri olarak görebilirsiniz :)
1.MEKTUP
“Platon’dan Dionysios’a iyilikler”
Platon, hizmetinde bulunduğu Dionysios’a sitemler etmektedir. Platon, ona karşı hizmetler ve iyilikler karşısında maruz kaldığı haksız muameleyi dile getirip günün birinde bunun için pişman olacağını meşhur söz ve mısralarla dile getirmektedir.
2.MEKTUP
“Platon’dan Dionysios’a iyilikler”
İlk olarak Dionysios’un kendisi hakkında konuşulmasını Dion dışında herkese yasakladığını, Platon’un yanındakilerin onun hakkında konuştukları söyleminin doğru olmadığını vurgular. Ardından kendisini bilge Dionysios’un iktidar olarak sayıp ilişkilerinin de bu ikisinin birleşimi olduğunu, tarihte buna benzer isimleri örnek olarak zikredip ilerde ikisinin isminin de birlikte anılacağını vurgulamıştır. (şu an da ikisinin adını birlikte anıyoruz, yani Platon haklı çıkmıştır). Örnek verdiği insanların aralarının bozulup düzeldiğini, kendilerinin de aralarının bozuk olduğunu fakat düzelme şansının olup bunun nasıl olacağını anlatıyor. Ayrıca aralarının düzelmesi insanların felsefeye bakışını değiştireceğini vurguluyor. Platon, Dionysios’tan felsefeye saygı duymasını, aralarının düzelmesi için ilk adımı atmasını söylemektedir. Zira ilk adımı atarsa insanların felsefeye saygılarının artacağını tersi durumda Platon’un ilk adımı atması halinde Platon’un para peşinde olduğu düşüncesinin yayılacağını vurgulamaktadır. (Eserin tamamını ele aldığımızda Platon’un tüm çabası, giriştiği hemen her şeydeki amacının özellikle Sicilya yolculuklarının nedeninin felsefenin onurunu korumaya yönelik olduğunu söyleyebiliriz. İkisinin arasının düzelmesi için gerekli adımı kimin tarafından atılması gerektiğini vurgulaması da buna örnektir.)
• “Bu noktada ölülerin dünyamızda yaşananları gördüklerine dair bir kanıt buluyorum” (s.39) Bu söyleminden tam olarak ne demek istediğini idrak edemesem de ölülerin öngörülü olmalarından bahsetmiş olabilir diye düşünüyorum.
• “Bunu sana anlatacağım, ama mektubum denizde kaybolur ve başka insanların eline geçerse diye sana her şeyi açık açık anlatmayacağım.” (s.40-41) Her doğru her yerde herkese söylenmez.
• “Her şey yönetenin çevresinde olup biter. Her şeyin başı ve sonu O' dur. İkinci olanın çevresinde ikinci şeyler, üçüncü olanın da çevresinde üçüncü şeyler bulunmaktadır. İnsan ruhu kendisine yakın olan şeylerin özünü bilmek ister, ama hiçbir bilgi onu tatmin etmez” (s.41)
• “Ancak dikkat etmen gereken şey şu: Anlattıklarım cahil insanların eline geçmesin. Çünkü onlara göre bunlar saçmalıktan ibarettir, ayrıca yetkin insanların benim anlattığım
şeylere hayran olması ve sonrası için şevk duyması daha kolaydır. Anlattığım şeyleri uzun yıllar boyunca dinleyip, tekrar ederek ve büyük çabalar harcayarak etraftaki insanlara anlatmak mümkündür. Zaten altın da bu şekilde temizlenmiyor mu?” (s.42) Ne kadar zaman geçerse geçsin anlattıklarının doğruluğunun değişmeyeceğini kastetmiş olabilir.
3.MEKTUP
“Platondan Dionysios’a neşeler”
Öncelikle Dionysios’un Tanrıya neşeler diye hitap etmesini eleştirip bunun yanlış olduğunu vurguluyor. Ardından suçlandığı iki mesele üzerine savunmasını yapıyor.
• “Bana kalırsa, bırak tanrıları insanları bile bu şekilde selamlamak uygun değildir. Bir tanrının da böyle selamlanması uygun olmayacaktır. Çünkü tanrılar acı veya neşeden uzaktırlar. Böylesi bir istek tanrının özüne aykırıdır. İnsanların da bu şekilde selamlanması uygun değildir. Çünkü gerek neşe gerekse de acı insan ruhunda tembellik, unutkanlık, taşkınlık ve şiddet uyandırır. Selamlama hakkında söyleyeceklerim bu şekilde” (s..44) İnsan vasıflarının Tanrı’ya nispet edilmesine karşı çıkmıştır. Bu nitelendirmenin insanlara yapılmasını da doğru bulmamaktadır. Çünkü bu nitelendirmenin meydana getirdiği durumlar insanı aşağı çekmekte, erdemden uzaklaştırmaktadır.
4.MEKTUP
“Platon’dan Syrakusailı Dion’a iyilikler”
5.MEKTUP
“Platon’dan Perdikkas’a iyilikler”
• “Yaşayan her canlı gibi her devletin de kendisine özgü bir dili vardır. Demokrasi, oligarşi ya da monarşi ayrı dillerle konuşur. Çok sayıda insan bu dilleri bildiğini iddia eder ama birkaç kişi dışında aslında kimse bu dillerden anlamaz. Tanrılarla ve insanlarla olan ilişkilerinde kendi dilini kullanan ve hareketlerini de buna göre yapan devletler varlıklarım sürdürürler, diğerleri ise yok olurlar.” (s.52)
6.MEKTUP
“Platon’dan Hermeias, Erastos, ve Koriskos’a iyilikler.”
• “Ama aynı zamanda ciddiyetin kardeşi olan zarafetle ve güzel sözlerden uzaklaşmadan yeminler edin! Şahitleriniz her şeyin başı olan tanrıdır. Aynı tanrı başlangıcın ve nedenlerin sonsuz kudretteki tanrısıdır.” (s.55)
7.MEKTUP
"Platon'dan Dion'un dostlarına ve akrabalarına iyilikler."
Platon bu mektubunda devlet işlerine yani siyasete nasıl girdiğine, deneyimlerine, bu girişimlerindeki hayal kırıklığına değinmektedir. Hocası ve yaşlı dostum olarak nitelediği Sokrates'in ölüm ile cezalandırılmasına, Dion'un öldürülmesine değinir ve bunların haksız olduğunu belirtmektedir. Birinci ve ikinci Sicilya yolculuklarına çıkma nedenlerinin bilge(felsefe) ve iktidar birleşiminin Dionysios üzerinden gerçekleştirmek ve felsefenin halk nezdindeki konumunu, itibarını korumaya yönelik olduğunu söyleyebiliriz.
•"Bu arada tüm devletlerin kötü bir şekilde yönetildiklerini anladım. Çünkü devletler yeniden düzenlenmedikçe, kanunların daha iyi bir hale getirilmelerine imkan yoktur. Bu yüzden felsefeyi överken, kişilerin ya da devletlerin felsefenin yardımıyla daha iyi bir hal alabileceklerini söylemiştim. İnsanların başına gelen kötülüklerden sakınmanın da ancak gerçek filozofların iktidarı ele almaları ve tanrının da yardımcı olması sayesinde olabileceğini belirtmiştim." (s.58) Platon burada da genel görüşü olan devlet yöneticilerinin filozof olması gerektiğine değinmektedir.
• “ruhu olmayan bir şey için iyi ya da kötü yoktur. Sadece ruh bedenle birleştiği zaman iyi veya kötü diye bir şey olabilir. Ruhun ölümsüz olduğuna ve ölümden sonra sorgulanacağına dair olan eski kutsal geleneklere gerçekten de inanmalıyız.” (s.69)
• “Oysa Dionysios'un büyük bir iktidarı vardı ve felsefeyle iktidarı aynı kişide bir araya getirerek, Helen ve barbar olan tüm insanlara şunu ispatlayabilirdi: Devletler ya da insanlar yaşamlarını bilgelikle geçirmezlerse, doğuştan ya da dindar öğretmenler tarafından kazandırılan erdemler bir işe yaramaz, hiçbir şekilde mutlu olamazlar.” (s.69)
• “Benim ilgilendiğim konularla ilgili olarak benden ya da başka birinden bir şeyler öğrenen insanların yazdıkları konuları anladıklarını söyleyemem. Zaten benim de bu konularla ilgili yazılı bir eserim bulunmamakta.” (s.77)
• “Eğer öğrenim konusu sözle ya da yazıyla ortaya konulsaydı, bunu benden daha iyi bir şekilde kimse yapamazdı, hem başarısızlık halinde hiç kimse benden daha fazla üzülemezdi. Eğer bu konuları yazmak gerektiğine ve halkın bu yolla anlayabileceğine inansaydım, hayatımı insanlara bu kadar faydalı e olacak bir işle geçirmez miydim?” (s.77)
• “Bir varlık hakkında bilgi edinmek isteyenlerin bilmesi gereken üç şey vardır. Bilgiyse dördüncü şeydir. Beşinci noktaysa gerçekten var olanın ta kendisidir. Bu üç şeyin birincisi isim, ikincisi tamın, üçüncüsü de imgedir.” (s.78) Bilginin nasıl elde edildiğini anlatarak bilginin yazıya dökülmemesi gerektiğini söylemektedir.
8.MEKTUP
"Platon'dan Dion'un dostlarına ve akrabalarına iyilikler."
Bu mektubunda Platon, cinayete kurban giden dostu Dion’un, mektubu yazdığı zaman için söyleyebileceği şeyleri, tavsiyeleri Dion’un dost ve akrabalarına Dion’un ağzından çıkmış gibi yazmaktadır.
• “Kölelik ve özgürlük ölçüyü aştıkları takdirde kötüdür, ama ölçüyü aşmazlarsa iyidir. Tanrıya boyun eğmek ölçülü, insana boyun eğmek ölçüsüz bir davranıştır. Akıllı insanların kanunu tanrı, akılsızların kanunu ise zevk ve eğlencedir.” (s.94)
9.MEKTUP
“Platon’dan Tarentumlu Arkhytas’a iyilikler.”
• “Ancak unutmaman gereken bir şey var. Bizler sadece kendimiz için doğmadık aynı zamanda varlığımızın bir parçası ülkemize, bir parçası ailemize, bir parçası da dostlarımıza aittir.” (s.98) Sadece kendimiz için yaşamamamız gerekir. Ailemiz, ülkemiz için gerekli sorumlulukları almaktan, onlar için zaman ayırmaktan kaçınmamamız gerekir. Şayet kaçınırsak iyi ve erdemli insanların yapmaları gereken şeyleri erdemsiz insanlar yapar ve bu da ülkemiz, ailemiz için bir zarar ve kayıptır.
10.MEKTUP
“Platon’dan Aristodoros’a iyilikler.”
Felsefe için gerekli olanlar; metanet, sadıklık, ve açık yüreklilik olduğunu ve bunların Aristodoros’ta bulunduğunu söylemektedir.
11.MEKTUP
“Platon’dan Laodamas’a iyilikler.”
12.MEKTUP
“Platon’dan Tarentumlu Akhytas’a iyilikler.”
13.MEKTUP
“Platon’dan Syrakusai Tiranı Dionysios’a iyilikler.”
“Ciddi mektuplarımda başlangıçta tanrı" ciddi olmayanlarda ise "tanrılar" ifadesini kullanmaktayım.” (s.107)
·
235 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.