(Aristoteles’in Metafizik Sistemi-Ömer OSMANOĞLU)
Aristoteles hâlihazırda başlamış olan bir metafizik geleneğe kendisini eklemlerken meseleleri titiz bir biçimde gözden geçirerek çeşitli problem
alanları belirler. Öte yandan, kendisi metafiziğe dair yapılan tartışmalara
yeni kavram, problem ve metotlar ekleyerek Yunan metafiziğini doruk
noktasına taşır. Aristoteles’in metafiziğin temeline mantığı koymak suretiyle
rasyonel bir düşünme ve ifade zemini hazırlaması ileri bir adım sayılmalıdır.
Onun tözü metafiziğin odak noktasına yerleştirmesi büyük bir
yeniliktir. Varlık, töz ve oluş kavramlarının farklı anlamlarını ayırt etmesi
de öyledir. Tözü hareket ve değişim olguları çerçevesinde ele almak ve
bunu yaparken madde-form ve kuvve-fiil ayrımlarına dikkat etmek yine
Aristoteles’e özgüdür. Tözün çoklu anlamlarını belirginleştirmek ve tözleri
sınıflandırmak suretiyle kavrama kullanım zenginliği katmak yineAristoteles’e özgü bir farktır. Birbiri ardına yükselen ve her biri diğerini
türeten tözler ve formlar hiyerarşisi sayesinde en alttaki belirsiz maddeden
en üstteki Tanrı’ya kadar evrenin rasyonel bir şemasını çıkarmak
Aristoteles’e özgü bir dehadır. Aristoteles varlık soruşturmasını doğayı
ve tüm bir evreni kuşatacak bir biçimde yaparak tüm varolanları bir form
ve töz çokluğu içinde sunmaktadır. Aristoteles’le birlikte, her şeyin asıl,
gerçek, ilk nedenine yönelik arayış metafiziğin alanını yeryüzündeki varlıklardan
gökyüzüne ve onun ötesindeki varlıklara doğru genişletmiştir.
Bu girişten sonra, Aristoteles metafiziğinin belli başlı karakterlerini
sunmak yerinde olacaktır:
(a) Metafizik, her şeyin ilk nedenlerini araştıran bir bilimdir. Bu bakımdan
metafizik bilgelik, ilk felsefe ya da ilk bilimdir.
(b) Metafizik, varlık olarak varlığın bilimidir; yani, olan şeyleri araştıran
ve onları olduğu gibi araştıran bir disiplindir.
(c) Metafizik diğer bilimler için zemin teşkil edecek aksiyomlar sunan
bir disiplindir. Diğer yandan, özdeşlik, çelişkisizlik ve üçüncü halin
imkânsızlığı gibi varlığa dair ilkeler aynı zamanda aklın ilkeleri olduğu
için ve kıyasın ilkelerinin incelenmesi metafiziğin alanına girdiği
için metafizik önde gelen, esas, birincil felsefedir.6
(d) Metafizik, birincil varlığı (prōtē ousia) araştırmak bakımından bir
töz araştırmasıdır.
(e) Metafizik bir Tanrı incelemesidir (theologikē). Astronomi ise bu incelemeyi
pekiştiren yardımcı bir bilimdir (kozmoloji).Metafiziğin bu farklı varyantları arasında bir karşıtlık yoktur, aksine
her biri diğeriyle sıkı sıkıya ilişkilidir. Bunlar arasında metafizik namına
bir seçim yapmak da zorunluluk değildir. Çünkü metafiziğin aradığı şey,
“olduğu gibi olan şey”dir; bu anlamda metafizik öncelikle ontolojidir.
Genel olarak bir şeylerin olması birincil olana bağlıdır ve bu anlamda metafizik
ousiyolojidir. Fakat nihayetinde, Aristoteles Tanrı’nın en kesin ve
mutlak biçimde birincil olduğunu iddia ettiği için metafizik esas olarak
teolojidir.
...
Metafizik, daha ziyade tümelleri ele alması gereken bir bilimdir. Tanımı
ve bilimi olan, sadece tümeldir, birey değildir. Demek ki ‘İlk Felsefe’,
en yüksek cinslerin bilimidir. Bu cinsler ise Varlık ve Bir’dir. Bu yüksek
cinsler doğaları gereği ilk oldukları için varlıkların bütününü kucaklayan
ve en yüksek ölçüde ilkeler olma özelliğini taşır. Çünkü Varlık ve Bir ortadan
kalkarsa onlarla birlikte her şey ortadan kalkar. Çünkü her şey, var
ve birdir.
·
158 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.