Nutuk neyi anlatır? Tek cümle ile vaktini doldurmuş bir toplumsal örgütlenme tarzının veya yönetim biçiminin tarihe nasıl gömüldüğünü ve bu süreç içerisindeki olayları anlatır. Henüz Türkiye'de cumhuriyet yönetimi ilan edilmeden önce bile; kendisini kurtarmaya çalışan Türk topluluklarının varlığını anlatır. Bunlara örnek olarak, Trakya Cumhuriyeti, Kars İslam Cumhuriyeti ve Trabzon Adem-i Merkeziyet Cemiyeti (uzun vadede özerklik kastedilmektedir) verilebilir. Bu topluluklar, eski yönetim biçiminin (Osmanlı İmparatorluğu) vaktini doldurmasıyla oluşan boşlukta sahneye çıkmışlardır. Tıpkı doğanın boşluğu sevmediğinde, her boşluktan bir yeşillik çıkarması gibi.