Sorgulamaya Yatmak olsaymış adı (spoiler)
Ölmeye Yatmak, Adalet Ağaoğlu’nun ilk romanı. Aynı zamanda, “Dar Zamanlar” adlı serinin de ilk romanı. Aysel isimli bir öğretim görevlisinin her şeyden uzaklaşıp ölmek istemesi üzerine, bir otel odasında her şeyden, hattâ üzerindeki kıyafetlerden bile, soyunup ölümü beklediği dakikalarda geçmişiyle içten içe hesaplaşmasını anlatıyor.
Aysel, kendi hayatındaki ve çevresindeki çelişkilerden ve monoton hayatından sıkılmış, yeni arayışlar içine de girememiş, bununla birlikte hayattan usanmış bir hâldeydi. Bir gece sabaha kadar sokaklarda gezmiş, kendini bir otelin en üst katlarından birine atmış, kendinden, kendi hayatından, eşinden, annesinden, kardeşlerinden, akademik kariyerinden, arkadaşlarından, gençliğinde kalmış devrimci idealistliğinden, belki kendisini etkileyen her şeyden azade şekilde, ölümü beklemesi ve bu dakikalarda geçirdiği iç hesaplaşmalar yansıtılmış.
Aysel’in boşlukta kalmışlığının yansıttığı tavırlar işlenmiş. Aysel’in etrafındaki insanlar da, gerek mektuplar aracılığıyla, gerek günlük yazıları şeklinde hikâye edilmiş. Tabii, Aysel’in iç konuşmalarında da görebiliyoruz hikâye örgüsünü.
Aysel, İsmet İnönü’yü Ankara götüren askerlerin arasında olmakla övünen bir ilçede küçük tüccar olan Salim Efendi’nin kızıdır. Aysel, ilkokulda kızlı erkekli bir 29 Ekim törenine katıldığından beri, etrafındaki insanlar, Salim Efendi'yi yadırgamaktadır. Tabii bu, başlangıçtır. Aysel’in okula devam etmesi bu yadırganma sürecinin devamıdır. Salim Efendi de, dükkânını Ankara’ya taşır, zamanla işleri büyütür.
Bir ağabeyi vardır, İlhan. Ülkücülerle takılmakta, ülkücü dergiler okumaktadır. Aysel de abisinin tersine Nazım Hikmet okumakta, Halkevlerindeki etkinliklere katılmaktadır. İlhan’ın ülkücülüğü, ülkücüler tutuklanana kadar sürer. İlhan da alınmayı beklemektedir. Babasıyla çatışmalar yaşar. Salim Efendi, “Vatan için baba” diyen asi oğul İlhan’a, “Vatan kurtulsun diye yardım ettik de ne oldu!” der. Babası İlhan’ı döver. İlhan hapse girmez, fakat, kendisini fikren besleyecek arkadaşları yoktur. Boşlukta kalır. Kendi yoluna devam eder, yani hukuk okumaya.
Aysel üniversite öğrencisiyken bir de küçük kız kardeşi dünyaya gelmiştir: Tezel.
Romanda Aysel’in çevresindeki insanlara da değinilmiş. İlkokuldan birkaç arkadaşına. Kim nerde, ne işle meşgul gibi.
Okullarda yapılan 29 Ekim, 23 nisan gibi etkinlikleri de müstehzi bir dille anlatmış. Aynı zamanda Kemalizmin her önüne gelenin çıkarı uğruna ağızlarda sakız olmasına da bir eleştiri getirmiş. Belki Kemalizmi de eleştirmek istemiş fakat, önsözde bunu farklı gibi anlatmış. Tıpkı, “Bu kitabı okuyun ama inanmayın” diyen Galileo gibi. (Ama sonradan Ağaoğlu’nun günlüklerinde okuduğuma göre, Remzi Kitabevi, ilk defa kitap bastıracaklardan, önsöz yazmalarını istiyormuş, ama bu, Adalet Ağaoğlu’nun “aslında şöyle söylemek istiyorum” gibi bir açıklama yazmasını açıklamaz. Açık açık korkuyor. “Bu kitabı okuyun ama amaç bu değil!”.)
İnönü dönemi eleştirilmiş, karneyle ekmek, şeker gibi temel ihtiyaçların karşılandığını eleştirel bir dille anlatmış.
Bir yandan solculuk da eleştirilmiş denilebilir. Mesela romandan şu cümleyle özetleyebiliriz:
“Birer koltukta karşılıklı oturup sigara üstüne sigara içmiştik. Ruhi Su’dan halk türküleri söyleyip Nazım Hikmet’ten şiirler okumuştuk. Bizim hâlâ kurtaramadığımız ülkeyi onların nasıl kurtaracaklarını anlamaya çalışmıştım.” (Sayfa 181)
·
74 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.