Öncelikle ilk okumaya başladığım an ve bitirdiğim ana kadar geçen zaman zarfını göz önünde bulundurursak eserin adı ve içeriği ile trajikomik bir kesişme içinde olduğunu söylemeliyim; uzun, yokuşlu ve tufanlı bir okuma sürecini geride bırakmış bulunmaktayım. Bu doğrultuda incelememe ilk olarak naçizane eleştiri/leri/mle başlamak istiyorum.
Tek kitapta birleştirilmiş olup, beş bölümden oluşan eserin ilk üç bölümünü okumak ve ilerletmekte çok zorlandığımı söylemek istiyorum; bu bölümler içerik olarak, kabaca 'teorik' kısmıyla ilgilendiği için olsa gerek anlatım oldukça karmaşanın hakim olduğu ve anlaşılması güç bir dil ile okuyucuya aktarılmış(!). Bu kitabın gerçekten faydalı olması gerektiğini ve kavrayarak ilerlemem gerektiğine inanarak, okumanın her tıkandığı yerde kitabı elimden bırakmak durumunda kaldım. İlk deneyimlerde tümcelerin akıcılığa kavuşamamasını, anlık kendi ruhsal ve mental durumuma yordum. Fakat kitabı tekrar, tekrar ve tekrar elime alıp ilerlemeye çalıştığımda bunun tamamen kitaptan kaynaklı olduğuna kanaat getirdim. Kitaba yüklediğim bu kusuru yine de hala yazarın kendisine yüklemiş değilim çünkü bunun büyük oranda Türkçe okumayla ilgili bir karmaşa olduğunu ve büyük oranda çeviri ve kitabın redaksiyonel bazda bir probleme maruz kalmış olduğunu düşünüyorum. Özellikle uzun cümlelerde virgül eksikliğini ve iç içe geçmiş cümlelerin rahatsızlığını fazlaca hissettim. Bu minval üzere, bu 'rehberi' deneyimlemek isteyenlere çok daha 'popüler ve kaliteli' bir yayınevinden edinerek okumalarını tavsiye ederim.
Şimdi biraz da kitaptan bahsetmek istiyorum.
Ömürlük bir rehber ve başucu kitabı olabileceğine inandığım, kesitlerinin defalarca kez ve zaman zaman okunması gerekliliğine güvendiğim bu 'rehberin' yaratıcısı olan Jules Payot, ünlü bir Fransız pedagog ve eğitimcidir. J.P. bu çalışmasını 1895 yılında tamamlamıştır. Eserin, yazarın da belirttiği üzere ağırlıklı olarak 18-25 yaş arası öğrencilere hitap ettiğini belirtmeliyiz.* 'İrade Eğitimi' aslında kaleme alınırken ve farklı perspektiflerden değinilirken, çalışkanlık ve tembellik üzerinden öğretilemeye çalışılmış. Temelde irade kontrolünün en büyük dostunun, en güzel erdem olan çalışkanlık olduğu aşılanmaya çalışılmış. Şahsen, okumamda en çok bunu hissettim. Eleştirel kısımda da belirttiğim sorunlara rağmen, kitabı etkileyici buldum. Bunun yanında kitabın özellikle bir öğrencinin yaşam döngüsü ve ilerleyişinde yaşayabileceği problemleri ana başlıklar alında birleştirerek değinme şekli birçok kişi için, eminim ki, çarpıcı olacaktır. Bir bakıma kitabın Türkçe'ye sağlıklı işlenememesi dahil bunun önüne geçememiş, diyebiliriz. Kitabın içeriğine bu kısımda kabaca bu kadar değinmek istiyorum.
Kitabın baskı ve çeviri versiyonundan kaynaklanan aksaklıklardan dolayı belki de '%5'lik' bir kısmı bende kalıcı olmuştur. Fakat bu bile okurken ve sonrasında büyük ve acı bir pişmanlık hissine kapılmama vesile oldu… Evet, pişmanlık. Zira bu kitabı neden yıllar, yıllar öncesinde tecrübe ve rehber edinebilme bilinci ve şansına vakıf olamadığımın pişmanlığı… Ben bu kitabın belki, biraz düzenlenerek ve eklemeler yapılarak; özellikle bizim ülkemizde; gençlerimiz ve öğrencilerimize eksikliğini hissettiğimiz bir rehber olarak sunulması gerektiğine inanıyor; en etkileyici romanlardan, hikayelerden, şiir derlemelerinden farklı bakılması gerektiğini düşünüyorum. Velhasıl, bu eserden genç bir bireyin, birey olabilme ve yaşam yolculuğunda bir rehber olabileceği gücünü hissettim. Belki abartılı da bulabilirsiniz, ama hemen herkes için yeni bir şeylerin kapısını aralayacağına eminim. Bu doğrultuda da bu eserin eğitim sistemimizde lisans/yüksek lisans tezi gibi, liselerde mezuniyet vizesi olarak okutulması durumunda genç bireyler için çok daha aydınlık bir geleceği kendi iradeleri ile inşa edebilmeleri en azından daha mümkün olacaktır.
Naçizene eleştirel bakışım ve düşüncelerimi burada sonlandırıyorum. Keyifli nice, nitelikli okumalar diliyorum.
* 18-25 yaş aralığı dışında kalanların da bu kitabı göz ardı etmemesi gerektiğine inanıyorum. Yaşayacağınız tek pişmanlık, neden daha önce okumadığınız yönünde olacaktır.