"Bir halkı ortadan kaldırmak için, belleğini yok etmekle işe başlanır," diyordu Hübl. "Kitaplarını, kültürlerini, tarihlerini yok ederler. Bir başkası onlara başka kitaplar yazar, bir başka kültür verir, bir başka, tarih uydurur. Ve böylece halk, yavaş yavaş ne olduğunu, daha önce ne olmuş olduğunu unutmaya başlar. Çevresindeki dünya da onu daha çabuk unutur."
.
.
İlksöz: Anılarım da ülkem de kayboldu.
1948'den beri komünist olan ve Sovyetlere bağlı olan yönetim, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntılardan kurtulmak için inisiyatif kullanarak 1968'te bazı liberal kararlar alır. Bir dizi reform içeren ve Prag Baharı olarak adlandırılan bu kısa süreç, Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı ülkelerinin Çekoslavakya'ya saldırısı ile son bulur. Sovyetler kendilerine sıkı sıkıya bağlı, uslu ve söz dinleyen yöneticileri iş başına getirir.
Kısa süreli de olsa bu reform süreci, Çekoslavakya'yı Sovyet güdümünden kurtarıp eski günlerindeki gibi bağımsız bir devlet yapmak isteyen insanların harekete geçmesini sağlar. Ama Sovyet İşgali ile her şey tersine döner. Birkaç ay önce bağımsızlık hareketleri için mücadele edenler artık Sovyet destekli baskıcı yeni yönetimin gözünde istenmeyenlerdir. Önce işlerini kaybederler, sonra sıkı bir gözetim/takip altına alınırlar. Uslu duranlara bu şekilde yaşama hakkı veririlir. Hâlâ yaramazlık yapanlara hapis uygun bulunur. Başına gelecekleri bilenler için tek çare ülkeyi terk etmektir, aynı Kundera gibi.
Birbirinden bağımsız gibi görünen ama her birinde yaşanan duygularla aralarında bir şekilde bağ kurulabilen dokuz hikâye/başlık içerir Gülüşün ve Unutuşun Kitabı. Kundera, ilk paragraflarda bahsettiğim 1968 Çekoslavakya'sında yaşananları (yaşadıklarını) bu hikâyelerin kahramanlarına yaşatır. Bazı hikâyelerde yaşananlar bu süreçte yaşananlarla birebir aynıdır ve okuyucu için kavranması daha kolaydır. Ama bazı hikâyelerde bunu kurgudaki olaylarda değil o olaylara karşı yaşanılan duygularda aramamızı ister Kundera. Mesela kocası ile ona ilgi gösteren erkek arasında kalan kadın, ülkesini terk etmek istemeyen ama zorunda bırakılan Kundera'nın duygularını aşk üzerinden mi yaşar bilemem. Ama Kundera hikâyelerde bağlılık, kopamama, arayış, terk etme ve tabii ki unutma vb duygularını ve onun yaşattıklarını aktarır. Tabii ki bir de litost. Ne bu derseniz Kundera'ya kulak verelim:
Litost, başka dillere çevrilmesi olanaksız Çekçe bir sözcüktür. Adamakıllı açılmış bir akordeon gibi sonsuz bir duyguyu, başka bir çok duyguların bileşimi olan bir duyguyu anlatır: hüzün, acıma, pişmanlık ve özlem.
Litost, içimizdeki zavallılığın birden ortaya çıkmasından doğan bir acılı durumdur.
Dokuz hikâyedeki bu farklı duyguları bulup Çekoslavakya ve Kundera'ya bağlayabilmek zor bir yolculuk. Ne kadarının farkına vardım, farkına vardıklarımın ne kadarını doğru bir şekilde Çekoslavakya ve Kundera ile ilişkilendirebildim bilemem. Ama ben "yolculuk adamı" olduğumdan, bunların hesabını tutmak yerine okumanın keyfini çıkarmayı yeğleyenlerdenim. Zaten Kundera da yazdığı metnin zor bir metin olduğunu düşünmüş olacak ki bazen yaşadıkları ile bazen açıklamalarla araya girip bize ışık tutuyor.
.
Tabii ben "hadi Kundera okuyayım" diye okumaya başladığımdan bir Fransa'daki Kundera oluyorum bir artık Çekoslavakya'da nasıl yaşayacağım diyen Kundera. Biraz sıralı okuyalım. Gülüşün ve Unutuşun Kitabı ilk Kundera kitabınız olmasın, bahsettiğim zorluklardan dolayı. Ama mutlaka Kundera okumalarınız arasında olsun. Kitapla. Sağlıcakla.
.
.
.
Sonsöz:
Bu kitap, çeşitleme biçiminde bir romandır. Çeşitli bölümleri, bir temanın, bir düşüncenin, sonsuz.: büyüklükler içinde kapsamı benim için kaybolmuş bulunan eşi benzeri olmayan tek bir durumun içine götüren bir yolculuğun değişik duraklara gibi birbirini izler.
Bu Tamina hakkında yazılmış bir romandır, ancak Tamina sahneden çekilince, Tamina için yazılmış, bir roman haline döner. O başlıca kahramanı ve başlıca dinleyicisidir. Bütün ötekiler onun öyküsünün birer çeşitlemesidir ve bir aynadaki gibi onun yaşamı içinde birbirleriyle birleşirler.
Bu, gülüş ve unutuş üzerine, unutuş ve Prag üzerine, Prag ve melekleri üzerine yazılmış bir romandır.
.
.
.
·
101 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.