Büyük Umutlar, büyük hayal kırıklıkları yaratabilir...
Philip Pirrip, henüz çocuk yaşlardadır ve anne babasını doğduktan sonra kaybetmiştir. Bu nedenle zalim olan ablasıyla birlikte yaşamaktadır. Yaramaz bir çocuk olmasından dolayı ablası tarafından çok sevilmez ve sığıntı olarak görülür. Fakat demirci olan eniştesi Joe ile iyi anlaşmaktadır. Eniştesi ve çevresindekiler ona Pip diye hitap etmektedirler. Pip bir gün ablasından habersiz annesinin ve babasının mezarını ziyaret etmek için evden çıkar. O sırada mezarlıkta mahkum gemisinden kaçak bir adamla karşılaşır. Mahkum onu esir alıp gasp eder ve ondan yemek getirmesini ister; getirmezse onu öldüreceğini söyler. Bu durumdan çok korkan Pip, ablasının yaptığı yemekleri ve eniştesi Joe’nin eğesini(mahkum ondan özellikle eğe ister) çalıp mahkuma verir. Mahkum Pip’ten bir süre faydalandıktan sonra ortadan kaybolur. Pip bu durumun etkisinden çıkamaz. Eğesini bulamayan Joe, eğeyi Pip’in çaldığını öğrenir. Ve ona bir ders vermek için Mis Havisham’ın yanına yollar. Pip orada Estalla adlı bir kızla tanışır ve ondan etkilenir. Ancak Estella Pip’i hor görür. Hatta Mis Havisham da onu hor görür. Bir süre sonra Pip’in hayatı değişir. Ablası kafasına bir darbe alır ve konuşma ve hareket etme yetisini kaybeder. Daha sonra Pip’e kaynağını bilmediği büyük bir miras kalır ve beyefendilik eğitimi almak için Londra’ya eğitime gönderilir. Pip mirasın Havisham tarafından kaldığını düşünse de durum öyle değildir. Londra’da kendine yeni bir hayat kurar ancak bu hayatın içinde aşık olduğu Estalla, arkadaşları ve ablası yoktur.
Londra’da onu eğitmeni olan Bay Jaggers karşılar. Jaggers oldukça başarılı bir avukattır ve istediğinde ona kalan mirası kendisi ödeyecektir. Başlarda mirasını çok istemeyen Pip, daha sonra parasının sefasını sürmeye başlar. Eski yaşadığı hayattan ve kasabadan kendisini iyice soyutlar. En yakın arkadaşları, ablası, eniştesi Joe ve Biddy ile yazışmayı keser, onları unutur. Bir gün bir haber alır ve ablasının öldüğünü öğrenir. Ablasının cenaze törenine katılmak için kasabaya döner. O sırada Havisham ve Estella’nın yanına da uğrayıp beyefendiliğini göstermek ister. Estella onun bu değişimine şaşırsa da ona umduğu ilgiyi göstermez. Pip’in tek derdi Estella ile evlenmek ve mutlu olmaktır. Bunun yanında bir üst sınıfa dahil olmaktır. Ancak işler hiç de istediği gibi gitmez. Bir gece evine bir adam ziyarete gelir. Pip bu kişinin; o mahkum (Provis diye geçer ilk adı) olduğunu öğrenir, çok korkar ve onu evden kovar. Ancak daha sonra ona acır ve evinden saklamak zorunda kalır. Kısa bir süre geçtikten sonra kendisine kalan mirası, mahkum (yani Provis’in) Magwitch’in bıraktığını öğrenir. Bu gerçekle hayatı temelinden sarsılır. Pip’in hayalleri suya düşer. Çünkü asla istediği gibi üst sınıfa dahil olup Estella’yla evlenemeyecektir. Üstelik en yakın dostu Joe’yi de kendisini bu şaşalı yaşama çok kaptırdığı için küçük düşürmüştür. Bu durumdan pişmanlık duyar.
Pip kendisine babası gibi davranan Magwitch’i saklamak için elinden gelen her şeyi yapar. Bazı gerçekleri öğrenince daha da şok olur. Provis yani Magwitch Jaggers’in evinde çalışmakta olan kadının eşidir ve Estalla’nın babasıdır. Magwitch kızının öldüğünü zanneder. Havisham’ı düğün gecesi terk eden kişi de Magwitch’in hapse girmesine neden olan Compeyson’dur. Pip her yerde aranan Magwitch’i yurtdışına çıkarmak için plan yapar. Kayıkla yurtdışına çıkacaklardır ancak bu çok risklidir. Compeyson onları ihbar eder ve kayıkları batırılır. Compeyson boğularak ölür. Magwitch yaralı kurtulur. Pip onu hiç yalnız bırakmaz. Yaşı da epey ilerlemiş ve hasta olan Magwitch, artık ölüm döşeğindedir. Pip ona Estella’nın yaşadığını ve aşık olduğunu söyler. Magwicth kısa bir süre sonra ölür. Öte yandan Magwitch hapiste olduğu için Pip’in tüm mirasına el konulur. Pip ciddi şekilde hastalanır. Joe ona bakar ama hastalığı bittikten sonra onu terk eder.
İyice yalnız kalan Pip’e arkadaşı Herbert yardım eli uzatır ve ona iş verir. Pip’in hayatı düzene girer. Joe ise daha önceleri Pip’ten hoşlanan bir kız arkadaşıyla evlenmiştir. Bu durumu öğrenen Pip hem üzülür, hem sevinir. Bir gün Pip Havisham’ın eski evine gider ve orada Estella ile buluşur. Estella kocasıyla boşanmıştır ancak yine de Pip’e onu arkadaş olarak gördüğünü söyler. Ve roman burada biter.
Büyük Umutlar romanında, Pip ve çevresinde yaşanan olaylar etrafında dönemin İngiltere’sinden kesitler sunulur. Charles Dickens Viktorian Dönemi’nin önemli yazarlarından birisidir. İçinde bulunduğu sosyokültürel ortamı başarılı bir biçimde yapıtlarına yansıtması biz okurlar için de oldukça değerli olmuştur. Roman 19. Yy. İngiltere’sinin yaşamından gerçekçi kesitler sunmuştur.
Bu yüzyıl İngiltere’si fabrikalarda makinelerin arttığı ve buna paralel olarak toplumsal yapının da değiştiği bir dönem olmuştur. İngiliz toplumu gelenek, görenek ve ananelerine düşkün bir yapıda olsa da bunun altında aslında yozlaşmış bir toplum vardır. Dickens bu yozlaşmayı başarılı bir biçimde yansıtmıştır. Sadece Dickens değil dönemin edebiyat anlayışı da bu yozlaşma ve kültürel bozukluk atmosferini yansıtmayı kendine görev edinmiştir. Sınıf farklılıkları, aşırı tutucu ve geleneksel İngiliz âdetleri romanlara ağdalı ve gerçekçi bir şekilde konu olmuştur.
Büyük Umutlar romanını iyi anlamak için dönem ve yazarın hayat öyküsünü öğrenmek yerinde olacaktır. Dickens dönemin önemli yazarlarından olmuştur. Çünkü kendisi de fakir bir ailede doğup büyümüştür. Babasının borçları yüzünden hapse atılması, onun okulu bırakmasına neden olmuştur. Bu olay onun yaşamında kırılma noktası olmuştur diyebiliriz. Eserlerinde genelde Sanayi Devrimi sırasında geniş kitlelerin çekmiş olduğu sıkıntıları ve bunalımları işlemiştir. Terk edilmiş çocuklar, halkın yoksulluğu ve çektiği acılar, yönetim boşluğu, toplumsal adaletsizlik ve eşitsizlik; kentli yaşamı, sınıfsal uçurum, yozlaşmış aile ve toplum yapısı gibi sorunları dile getirmiştir.
Romana dönecek olursak romanda özellikle köylü-kentli çatışması ve sınıf farklılığı bir madenci ailenin çocuğu olan Pip üzerinden anlatılır. Pip karakteri köylü kesimi temsil ederken Havisham karakteri ise kentli kesimi temsil etmektedir. Modern romana geçişte önemli bir adım olan bu eserin dikkate değer bir özelliği içerisinde ironi barındırmasıdır. Havisham karakterinin nişanda sevgilisi tarafından terk edilmesi ve hayatına tıpkı her gün o günmüş gibi devam etmesi anlatılır. Öyle ki nişan günü pastasının hâlâ evinde durması, evin dekorunun nişan gününden sonra olduğu gibi kalması, dikkate değer bir unsurdur. Zaten bu olay Mis Havisham’ın aklını yitirmesine neden olmuştur. Kendisine aşık olan Pip’i terk etmek de evlatlık kızı Estella’ya nasip olmuştur. Estella onun öz kızı değil, yetiştirmek için evlatlık aldığı bir kızdır. Yani Estella da alt tabakadan gelme bir kızdır fakat roman boyunca Pip’i hor görür ve ona üstten bakar. Estella aslında Havisham’ın erkeklerden intikam almak için kullandığı bir araçtır diyebiliriz. Her ne kadar böyle istese de Estella da roman sonunda başarılı olamaz çünkü kendisine şiddet uygulayan ve kötü davranan kocasından boşanmıştır. Pip’le arkadaş bile olamamış sayılır.
Pip’e kendisine roman başında yardım eden bir mahkumdan miras kalır ve bu nedenle zengin olur; fakat o dönemde sonradan zengin olması Pip için tatmin edici bir durum değildir. Onun bu zenginliği çevresine kabul ettirmesi ve Estella’ya kabul ettirmesi için ‘‘beyefendi’’ olması gerekmektedir. Pip’in bundan sonraki hayatında da yapacağı en hayati görev onun kendini, beyefendi olarak yetiştirmesidir. Bu durum aslında -dönemin şartlarına bakılırsa- mantığa aykırı bir durumdur. Köylü bir ailenin çocuğu olan Pip’in hayattaki tek amacı Estella’yla evlenmektir ve kendisini beyefendi olarak yetiştirmektir. Toplum nezdinde bu durum oldukça olanaksızdır çünkü Viktoryan Dönemi İngiltere’sinde beyefendi olunmaz, beyefendi doğulur anlayışı hâkimdir. Yani sınıfsal uçurumlar mevcuttur. Roman boyunca Pip’in bu sınıfsal uçurumu bize fark ettirmesinden etkileniriz. Nitekim yazar burada zengin olmanın da eleştirisini yapmıştır. Pip zengin olduktan sonra sürekli eski arkadaşlarını ve yaşantısını özler.
Pip roman boyunca başka kızlara ilgi duymaz. Estella’ya olan aşkını saplantı olarak niteleyebiliriz. Çünkü Estella onun için asla uygun bir tip değildir. Fakirken de ona sahip olamamış, zenginken de ona sahip olamaz. O kalp yerine (Havisham’ın deyişiyle) içinde us taşıyan bir kızdır. Nitekim roman sonunda dönüşüme uğrasa da asla Pip’e gönlünü kaptırmaz ve onu sahte bir biçimde arkadaş olarak görür.
Genel olarak romanda ele alınan meseleler; toplumsal-sınıfsal değişim ve obsesif aşk ilişkisi derinlemesine işlenir. Karakterlerin sosyal durumlarının etkileri, ruhsal çatışmalara dönüşür. Yazar bu çatışmaları ustalıkla yansıtır.
Sonuç olarak; 19. Yy. İngiltere’sinde makine ve sanayi arasına sıkışmış olan birey ve toplumun ruh hâlleri (umutsuz bir vaka olan) bir aşk hikâyesi üzerinden anlatılır. Sınıfsal değişimler ve bireylerin iç çatışmaları derinlemesine ele alınır. Büyük Umutlar romanı bize Büyük Umutsuzlukları ve hayal kırıklıklarını anlatır. Roman sonunda yazar da Pip de toplumsal yapı içerisinde bulunan sınıf çatışmasından mağlup çıkan taraf olur.
·
74 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.