Öyleyse elveda, yorumcusu olduğum zavallı hayat.
"Ölüm ve şeytanlar! Adamlar, gördüğünüz Moby Dick bu-Moby Dick-Moby Dick!"
Denizin ortasında bir mücadelenin öyküsü Moby Dick ya da Balina, ya da Beyaz Balina. Mücadele yok, ilerleme yok. Kazanan Balina.
Kaptan Ahab, bir gün karşılaştığı devasa beyaz balina Moby Dick yüzünden bacağını kaybetmişti. Onun için hayat artık tek bir amaca indirgenmişti: Moby Dick’i bulmak, onu öldürmek ve intikam almak. Her ava çıktığında başka balinalar öldürdü ama hiçbiri onu tatmin etmedi. Çünkü hiçbiri Moby Dick değildi. Kaptan Ahab için artık balinalar birer canlı değil, hedefti. Hiç düşünmedi onların da bir canı olduğunu, bir yavrusu olup olmadığını. Onun gözünü kin ve öfke bürümüştü. Kaderciliğe inanmıyor, yaşadıklarını alın yazısı olarak görmüyordu. Tanrı’ya da inancını yitirmişti, çünkü adaletin onun elinde olduğuna inanıyordu. Kendini adeta Tanrı’nın yerine koyarak, denizlerde kendi adaletini sağlamaya çalışıyordu.
O dönemde internet ya da görsel kaynaklar olmadığı için, halkın çoğu hayatında hiç balina görmemişti. Saraylarda, şatolarda yaşayan insanlar bu devasa yaratığın neye benzediğini büyük bir merakla öğrenmek istiyordu. Denizlerden dönen balina avcıları onların tek bilgi kaynağıydı. Bu yüzden avcılardan, gördükleri balinaları tarif etmeleri ya da resmini yapmaları isteniyordu. Çoğu zaman balinanın büyüklüğü, rengi, hatta gözlerindeki ifade bile abartılı şekilde anlatılıyordu. Moby Dick gibi efsanevi bir balinanın hikâyesi kulaktan kulağa yayıldıkça, insanlar hayranlıkla ve korkuyla onu hayal ediyordu. Bazıları onun bir canavar, bazılarıysa doğanın bir mucizesi olduğunu düşünüyordu. Bu hayal gücüne dayalı anlatımlar, Moby Dick’in ününü daha da artırdı. Balina artık sadece bir hayvan değil, insanoğlunun bilinmezliğe karşı duyduğu korkunun simgesiydi.
Moby Dick, denizlere açılan maceraperest Kaptan Ahab’ın, bacağını koparan beyaz balina Moby Dick’e karşı beslediği intikam hırsını anlatan klasik bir romandır. Roman boyunca okuru saran derin bir gizem, denizin enginliği ve bilinmezliğiyle birleşir. Ahab’ın sonsuz bir takıntıya dönüşen bu avı, insanın doğaya ve kendi kaderine karşı verdiği savaşın bir yansımasıdır. Ancak bu takıntı, onun ve mürettebatının huzur bulmasını engeller ve kaçınılmaz bir felakete sürükler. Herman Melville’in ustalıkla işlediği anlatımı, dalgalar arasındaki fırtınalı bir melodi gibi yankılanarak, okuru varoluşun derin sorularıyla baş başa bırakır.
Neden tarih boyunca denizcilik bu kadar önemli bir yer tutmuştur insan yaşamında?
İnsanlık tarihinin başlangıcı, doğanın koynunda bir avcının attığı ilk mızrakla şekillendi. O ilk mızrak, yalnızca bir hayvanı değil, insanın kaderini de avlamıştı aslında. Avcılık ve toplayıcılıkla yaşamını sürdüren ilk insanlar, doğaya karşı savunmasız ama hayranlık uyandıracak ölçüde dirençliydiler. Zamanla bu insanlar, hayvanların izlerini okurken gökyüzünü, rüzgarı, suyun sesini de okumayı öğrendiler. Ve belki de ilk kez bir kıyıdan öteyi merak ettiklerinde, denizciliğin ilk kıvılcımı çaktı.
İyonya medeniyetinde bu kıvılcım, bir tutkuya dönüştü. Artık deniz, bir bilinmez değil; fethedilecek bir bilgi, keşfedilecek bir sonsuzluktu. İyonya’nın düşünürleri, sadece karayı değil, suyu da sorguladı. Denizi matematikle, gözlemle, yıldızlarla anlamaya çalıştılar. Rüzgarın yönüyle, yıldızların dansıyla yön bulan gemiler, kıtaları birbirine bağlarken insanın içindeki sonsuzluk arzusunu da taşıdı.
Bu tarihsel serüvenin modern anlatımlarından biri de Herman Melville’in Moby Dick adlı başyapıtında saklıdır. Kaptan Ahab’ın beyaz balinaya karşı giriştiği amansız mücadele, insanın doğaya ve kendi sınırlarına karşı duyduğu ezeli meydan okumanın edebi bir izdüşümüdür. Moby Dick, yalnızca bir balina değil; insanın yüzyıllardır peşinden gittiği bilinmezliktir. Tıpkı ilk çağ avcısının hayvan izlerini sürmesi gibi, Ahab da denizin karanlık sırrının peşindedir. İkisini birleştiren şey, varoluşun ta kendisidir: Anlam arayışı.
İlk çağda av peşinde koşan insanın torunu, artık okyanuslara yelken açan bir denizcidir. Ama özünde aynı tutkuyla yanar: Bilinmeyeni bilmek, görünmeyeni görmek… İyonya’nın yıldızlarla yön bulan denizcisiyle, Moby Dick’in satırlarında yankılanan Ahab’ın çığlığı arasında, binlerce yıl ve binlerce mil olsa da, insanın değişmeyen bir yanı vardır: Arayış.
Ve belki de insan, bu yolculukta hiçbir zaman gerçekten varmak istememiştir. Çünkü varmak, arayışın sonudur. Oysa insanın ruhu, sonsuzun peşindedir. İlk çağdan İyonya’ya, oradan Melville’in satırlarına kadar uzanan bu yolculuk, işte bu yüzden asla bitmez.
··
120 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.