David Hume, İngiliz empirizminin en önemli temsilcilerinden biridir. “İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Soruşturma” adlı eserinde, insan zihninin işleyişini ve bilginin sınırlarını deneyim temelli bir yaklaşımla ele alır. Hume’a göre zihnimizdeki tüm fikirler, öncelikle birer izlenim olarak deneyimlenmiştir. Yani deneyimlemediğimiz hiçbir şeyi zihnimizde canlandıramayız. Bu düşünceyi oldukça sade ama etkili bir örnekle açıklar: Görme engelli bir birey, daha önce hiç görmediği bir rengi hayal edemez. Çünkü bu renge dair zihinsel bir izlenim yoktur. Bu örnek, Hume’un tüm bilgi kuramının temelini oluşturur.
Eserde Hume’un en çok dikkat çeken düşüncelerinden biri de nedensellik kavramına yönelttiği eleştiridir. Gündelik hayatta olaylar arasında kurduğumuz neden-sonuç ilişkileri, Hume’a göre zorunlu değil, yalnızca tekrarlanan deneyimler sonucu oluşan alışkanlıklardır. Bu görüşü, yalnızca empirizmi değil, insan bilgisinin doğasına dair yerleşik birçok varsayımı da sorgulamamıza neden olur. Nitekim Hume’un bu yaklaşımı, Immanuel Kant gibi filozoflar üzerinde derin etkiler bırakmıştır.
Ancak bütün bu felsefi derinliğe rağmen, eserin dili oldukça ağır ve zaman zaman dağınıktır. Bazı fikirler gereğinden uzun anlatılmış, tekrar eden ifadelerle metin yer yer yorucu hale gelmiştir. Bu nedenle okuma süreci zaman zaman sabır ister hâle geliyor. Bazen bir sayfayı defalarca okuyup hâlâ aynı yerdeymiş gibi hissediyorsunuz. Tam olarak “okursun, okursun, artık gelsin dediğin yer gelmez ya,” işte öyle bir metin.
Yine de bu kitap, insan zihni üzerine düşünmek isteyen herkes için değerli bir kaynak. Kolay okunan bir eser olmasa da, deneyim ve bilginin sınırları hakkında derinlikli bir bakış sunuyor. Sabırla okunduğunda, yalnızca Hume’u değil, kendi düşünme biçimimizi de daha yakından tanıma fırsatı veriyor.
İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir SoruşturmaDavid Hume · Hacettepe Üniversitesi Yayınları · 19761,692 okunma
·
1 +1'leme
·175 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.