Kris Kelvin adlı bir psikolog, Solaris gezegeninin yörüngesinde bulunan bir uzay istasyonuna araştırma göreviyle gönderilir. Bu gezegen, tamamen okyanusla kaplıdır ve bu okyanusun bir bilinç taşıdığı düşünülmektedir.
Kelvin uzay istasyonuna vardığında ortamda tuhaf bir sessizlik ve düzensizlikle karşılaşır. İstasyondaki diğer bilim insanları Garbarian ve Sartorius korku ve paranoya içindedir. Araştırma lideri Gibarian ise Kelvin’in gelişinden önce intihar ettiği anlaşılıyor.
Kelvin uzay istasyonuna yerleşmeye çalışırken kaldığı odaya “ziyaretçiler” adı verilen, insan zihninin bastırdığı suçluluk, pişmanlık, vicdani azaplar veya duymuş olduğu özlemlerle ilgili anılardan oluşan varlıkların, Solaris okyanusu tarafından fiziksel olarak karşılarına çıkartıldığını keşfeder.
Kelvin’in ziyaretçisi, yıllar önce intihar eden eski sevgilisi Harey olur.
Fakat bu Harey ne gerçek bir insan ne de sıradan bir halüsinasyondur; bilinç taşıyan, yemek yiyormuş gibi yapan, üzülen, kızan, konuşan fiziksel bir varlıktır.
Roman boyunca Kelvin; hem bu varlığın ne olduğunu anlamaya çalışır hem de geçmişiyle yüzleşir.
Bilinçli bir gezegenin insanları tanımaya çalışırken, insanın da kendi iç dünyasını anlamaya ne kadar aciz olduğunu görürüz.
Ziyaretçiler gibi Solaris okyanusunun ürettiği
Ve romanında geçen varlıklar özellikle öykünücüler, simetriyeler (ya da smetriçiler) ve misafirler Stanisław Lem’in yabancı bilinç, algı ve iletişimsizlik temalarını derinleştirmek için oluşturduğu, oldukça özgün ve soyut varlıklardır. Her biri hem fiziksel hem de metafizik anlamda insana “öteki”ni düşündürür.
Romanda geçen varlıkları kısaca özetlemek gerekirse ;
1. Solaris Okyanusu:
Romanın en temel “varlığı”, Solaris gezegeninin yüzeyini tamamen kaplayan ve tek bir organizma gibi davranan devasa plazmatik bir okyanustur. Bu okyanus sıradan bir su kütlesi değildir; muhtemelen bilinçlidir ve inanılmaz derecede karmaşık yapılar oluşturabilir. İnsanoğlunun uzun yıllar süren tüm bilimsel çabalarına rağmen bilim adamlarının çeşitli hipotezler görüşler geliştirmesine rağmen bir türlü ittifak edemedikleri, her bilim insanının farklı anlamlar çıkarması nedeni ile anlaşılmayan bir gezegendir.
Okyanus zaman zaman yüzeyinde çeşitli biçimler, yapılar, varlıklar oluşturur. Bu yapılar insanoğlunun anlayamayacağı, tamamen doğa yasalarına aykırı olabilir; kendini tekrarlayan, büyüyen, büzüşen ve kendi içinde işleyen dev organizmalar gibi davranırlar.
2. Simetriyeler -Smetriçiler-:
Simetriyeler, okyanusun yüzeyinde beliren devasa, geometrik ve simetrik yapılardır. Bunlar:
Kendi içinde dönen, büyüyen ve bükülen organik yapılar gibidir.
Bazen matematiksel fraktallara benzer karmaşık yapılarda belirirler.
Bilinçli bir varlığın, canlının, insanın düşünce süreçlerini taklit ediyor olabilirler.
Gözlemciler, bu yapıları çözmeye çalışsa da hiçbir işe yaramaz; çünkü yapıların amacı ve işlevi bilinmez.
Bu varlıklar, Solaris’in kendi içinde düşündüğünü mü, yoksa sadece tepkisel mi olduğunu sorgulatır. Lem, burada insan aklının evrensel bilgiye ulaşmak için bile kendisini merkez alan bir bakış açısına saplandığını ima eder.
3. Mimoidler
Mimoidler, okyanusun geçmişte maruz kaldığı insan teknolojisinin ya da nesnelerinin kopyaları gibi görünen yapılardır.
Örneğin, okyanus bir uzay aracı parçasını ya da bir laboratuvar ekipmanını taklit eder gibi devasa bir yapıya dönüştürebilir.
Ancak bu yapılar işlevsizdir; sadece biçimsel öykünmelerdir.
Bu da okyanusun gözlemlediği ama tam olarak anlayamadığı insan uygarlığını taklit etmeye çalıştığını düşündürür.
4. Ziyaretçiler (Misafirler / Öykünücüler):
En çarpıcı ve travmatik varlıklar bunlardır. Okyanus, istasyondaki bilim insanlarının zihnine girerek onların en bastırılmış anılarından, travmalarından ya da vicdan azaplarından oluşan fiziksel kopyalar meydana getirir. Bunlar:
Tam anlamıyla “kopya” değildir; özgün birer varlık gibi bilinç sahibidirler.
Kris Kelvin’in ziyaretçisi, intihar eden eski sevgilisi Harey’dir. Fakat Harey, gerçek hayattaki kadının bir yansıması değil; Kelvin’in onunla ilgili bilinçaltı imgelerinden oluşan bir yeniden inşadır.
Diğer bilim insanlarının da kendi “misafirleri” vardır, ama çoğu bunları saklar ya da yok etmeye çalışır.
Bu varlıklar insanla iletişim kurar, acı çeker, duygulanır; ama kaynağı insan zihnindeki bir boşluk olduğu için onlar da tam olarak “gerçek” değildir. Lem burada hem varlık ve gerçeklik felsefesi hem de vicdan, pişmanlık, aşk ve hafıza üzerine sorular sorar.
Bu varlıklar sayesinde Lem şunu sorar:
“İnsan gerçekten başka bir zekâyı mı arıyor, yoksa uzayda bile yalnızca kendinin yansımasını mı görüyor?”
Solaris’teki varlıklar klasik anlamda “uzaylılar” değildir. Ne düşmandırlar ne dostturlar; ne açıklanabilirler ne de tamamen hayal ürünüdürler. Onlar insan zihninin karşısına çıkan birer ayna, belki de ilahi düzeyde bir imtihandır.
Netice olarak Solaris, klasik bilimkurgu romanlarının ötesine geçerek insan doğasını, bilinç kavramını ve iletişimin sınırlarını sorgular. Lem, roman boyunca şu sorulara yoğunlaşır:
İnsan gerçekten anlayamadığı bir bilinçle karşılaşırsa ne yapar?
Bilimsel keşifler bizi evrende anlam aramaya götürürken, aslında kendimizi mi arıyoruz?
İnsan zihni, gerçekten bilinç dışına dair yüzleşmeye hazır mı?
Solaris okyanusu, insanlara cevap vermez; onları taklit eder, onların bastırdığı anılarını yüzlerine çarpar. Bu anlamda roman, bilimsel keşfin karşısında insanın içsel dünyasıyla yüzleşmesi üzerine felsefi bir metindir.
Lem’in yazımı oldukça yoğun, betimlemeleri bilimsel ve teknik terimlerle yüklüdür; ama romanın özünde insanın anlam arayışı vardır. Solaris, yalnızca bir “uzay” romanı değil, aynı zamanda bilinç, varlık, gerçeklik ve iletişim üzerine bir sorgulamadır.
·
73 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.