Gercek Diye Okudun, Belki de En Buyuk Yalan Oydu.
Gercekten Hangisi Yalandi?
Bazi kitaplar vardir, kapagini kapattiginizda kendinize donmekte zorlanirsiniz. Cunku sizi parcalar, yeniden kurar, sonra tekrar parcalar. Agota Kristof’un kaleme aldigi Buyuk Defter – Kanit – Ucuncu Yalan uclemesi de tam olarak boyle bir metinler butunu. Okurun gozlerinin onunde degil, zihninin karanlik koridorlarinda kurulur bu anlati; orada buyur, orada coker. Ve sonunda, “gercek”in ne oldugu bile muglak bir hale gelir.
Birinci Kitap: “Buyuk Defter” – Gercegin Bedenle Yazildigi Bir Donem
Uclemenin ilk kitabi olan Buyuk Defter, savasin ortasinda hayatta kalmaya calisan ikiz kardesler Lucas ve Claus’un hikayesini anlatir. Fakat bu sadece bir hayatta kalma hikayesi degildir; bu, insanin duyarsizliga nasil evrildiginin, ahlakin ve masumiyetin ne kadar esnek olabileceginin cok sert bir anlatisidir.
Kardesler, kendilerini egitmeye karar verir: Acliga, aciya, siddete ve duygulara karsi bagisiklik kazanmak isterler. Gundelik zulumu ve travmayi, bir tur yazili belgeye, “buyuk defter”e kaydederler. Yazdiklari her seyi sadece “dogru” ve “dogrulanabilir” oldugu surece yazarlar. Yani duyguya yer yoktur, varsayima da. Bu yazinsal disiplin, ayni zamanda yazarin bize uyguladigi bir yontemdir: Bizi de duygudan arinmis bir gozlemciye donusturur.
Ikinci Kitap: “Kanit” – Gercek Boslukta Kaybolurken
Kanit, birinci kitabin sonunda ayrilan ikizlerden sadece birinin yasamina odaklanir: Lucas’in. Ama gercekten onun hayati mi, yoksa Claus’un hayal ettigi bir “Lucas” mi? Ikinci kitap, ilk kitapta kurulan yapiyi bilinclenerek catlatir. Lucas, savas sonrasi donemde yalniz, ice donuk, kirilmis bir figür olarak karsimiza cikar. Claus’un yoklugu, metnin her satirina sinmistir.
Bu kitapta karakterler yalnizdir, kopuktur, dilsizdir. Agota Kristof bu kez yalnizca bir cocugun buyumesini degil, bir insanin dilini kaybederek kimligini yitirmesini anlatir. Cunku Kristof’un hayatinin merkezinde dil vardir: Ana dilinden koparilan bir yazar olarak, dili yitirmek ona gore varligi yitirmekle esdegerdir.
Burada “kanit” aslinda bir yanilsamadir. Kime ait oldugu bilinmeyen mektuplar, tutarsiz anilar, parcalanmis iliskiler… Okur, artik anlaticinin guvenilirligini sorgulamaya baslar. Ilk kitapta bu kadar net olan dunya, simdi bulaniklasmaktadir.
Ucuncu Kitap: “Ucuncu Yalan” – Gercek Cokerken Zaman da Kaybolur
Ve sira gelir Ucuncu Yalan’a. Bu kitap, adini hak edecek derecede yikicidir. Bizi oyle bir kirilma noktasina getirir ki, okudugumuz her sey bir anda cokebilir. Cunku yazar bize bir sey itiraf eder: Okuduklarimizin hicbiri tam olarak dogru degildi.
Burada Lucas ve Claus’un kim oldugu, gercekten ikiz olup olmadiklari, hangi anlatinin gercek, hangisinin kurmaca oldugu bulaniklasir. Uc kitap boyunca okura guven vermeyen bir anlati yapisi, son kitapta neredeyse kendi uzerine kapanir. Artik hangi gercekligin icindeyiz bilemeyiz. Zaman cizgisi dagilmis, anilar yer degistirmis, karakterler ic ice gecmis, ozne ile nesne yer degistirmistir.
Kristof’un bu kirilma hamlesi, yalnizca kurgusal bir oyun degildir. Bu bir metafordur: Travmanin kendisi gibi. Travma, zamani lineer islemez. Hafizada dogrusal ilerlemez. Bazi anilar silinir, bazi anilar baska sekilde yazilir. Ucuncu Yalan, aslinda “dogru olani unutmak icin uydurulmus” bir masaldir.
Peki Ama Neden Boyle Bitti?
Cunku Kristof bize hicbir zaman siradan bir hikaye anlatmak istemedi. Onun derdi, savasin, ayriligin, gocun, kopusun ve dilin yitiminin derin bir agitiydi. Claus ve Lucas, gercek kisiler degil; parcalanmis bir zihnin, travmanin icinden konusan iki ayri sesidir. Biri hayatta kalmak icin her seye katlanan taraf; digeri kacip kurtulmak icin hayale siginan taraf.
Bittiginde biz de bir tur yas tutariz: Ya anlatilanlarin hicbiri gercek degilse? Ya aslinda butun kitap boyunca yalnizca bir tek cocuk vardiysa, o da yalniz kalmamak icin ikizini uydurduysa? Belki de Claus hic olmadi. Belki de Lucas yoktu. Belki de isimler yalnizca maskeydi.
Kristof’un metni, bize yalnizca bir hikaye anlatmaz; ayni zamanda anlatinin kendisinin kirilganligini, bellegin guvenilmezligini ve insanin kendine anlattigi yalanlarin ne kadar ikna edici olabilecegini gosterir.
Sonuc: Bir Kitaptan Cok Daha Fazlasi
Buyuk Defter – Kanit – Ucuncu Yalan uclemesi, siradan bir roman serisi degildir. Bu, ayni anda hem felsefi hem edebi hem de psikolojik bir anlatidir. Bizi hem iceriden hem disaridan izler. Hem acitir, hem sorgulatir. Gercekligin duvarlarini yavasca catlatir, sonunda yikar. Ve arkamizda, icimize islemis bir yankiyla kaliriz:
“Peki, ya butun bunlar sadece bir yalandan ibaretse?”
·
28 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.