GUY DE MAUPASSANT’IN BİR YAŞAM İSİMLİ ROMANI ÜZERİNE BİR İRDELEME
Guy De Maupassant’ın önemli eserlerinden Bir Yaşam, hemen her yönüyle derinlikli bir yapıt olmasının yanı sıra okuyucuyu sürüklemeyi, farklı bir dünyaya sokmayı ustalıkla başarıyor. Modern edebiyatın pek çok nüvesinde karşımıza çıkabilecek bir kurgu izlenimi verse de, her karakterin altında farklı ve özgün bir izlekle karşılaşıyoruz. Roman okuyucuyu soktuğu bu farklı dünyada kendisini sorgulamasına olanak sağlıyor. Yaratılan karakterler kimi zaman acıma kimi zamansa öfke yaratıyor, empati yeteneğimizi geliştiriyor. Yapıtın belki de en güçlü yanlarından biri bütünlük, hiçbir şey boşlukta kalmıyor, her şey muhakkak bir yerde yerli yerine oturuyor ve baştan sona her olay, her betimleme, her düşündürücü satır bir şekilde yazarın zekâsını, ustalığını tanıtlıyor. Çünkü hiçbir şeyin postmodern edebiyatın çeşitli nüvelerinde karşımıza çıktığı gibi; “her şey uyar” mantığı ile ilerlemediğini sezinliyoruz. Yine de bazı olayların bizi şaşırtmaması, belki de gizin eksik bırakılması romanın nadir eleştirilecek taraflarından. Bir diğer eleştiri ise romanda ilk ortaya çıktığı an bizi şaşırtan, düşünmeye sevk eden karakterlerin belki de başında gelen Lison Teyze’nin romanın genel şeması içinde biraz ikincil plana itilmiş olması. Çünkü Lison teyze, romandaki en felsefi karakterden biri. Bunu deyince felsefeci olduğu ya da düşüncenin başka bir alanıyla temaşa kurduğu zannedilmesin. Onu felsefi kılan, tam da diğerlerinden farklılığı, özgünlüğü ve elbette gizemli tarafı. Çünkü Lison Teyze hiç kimsenin umursamadığı, dikkate almadığı bir karakter olmanın yanı sıra, hayatının hemen her döneminde bir nesne yerine konulmuşluğuyla, hassas ama her şeye rağmen iyiliği ile gerçekten ilginç bir karakter.
Romanın ana karakteri olduğunu, bize baştan sona hissettiren Jeanne, her haliyle başlarda sıradan bir burjuva genç kadınını canlandırdığını düşündürüyor. Yapıtla ilgili bir ön bilgi edinmemiş kimse, hikayenin bu denli kötü ilerleyeceğini tahmin edemez. Zira birçoğumuz maddi olanakları oldukça iyi bir ailenin saf, ivecen ve iyimser bir genç kadınını kafamızda belirli şablonlarla tasarlarız. İşte bu roman başarılı bir biçimde bizleri bu şablonu yeniden sorgulamaya itiyor. Çünkü romanda her şet git gitgide(her ne kadar yeniden mutluluğu ve umudu hissettiren zamanlar olsa da) umuttan umutsuzluğa, sevinçten kedere dönüyor. Tek başına para, insanı mutlu etmeye yetmediği gibi onu acıdan ve sefaletten de koruyamıyor.
Jeanne’nin ani evliliği ile akışa kavuşan romanın teması yanlış alınan kararların insanı hangi koşullar altında olursa olsun ne hale getirebileceğini tanıtlıyor adeta. Eğer maddi olanaklar bizlere hayat karşısında rasyonel kararlar alabilmenin güvencesini verebilseydi belki durum değişirdi ancak gerçek pek de böyle göstermiyor kendisini. Bu gerçeğin altında çok derin bir şekilde kendisini hissettirdiği üzere ataerkil toplum yapısının, erkek egemenliğine dayalı dinsel ve siyasal algının önemli bir rolü var; Jeanne’nin babası Baron, onun evliliğe dair ivecen kararını oynarken dahi önemli bir parantez açmamıza olanak sağlayacak bir ifade de bulunuyor:
“Ölene kadar kocana aitsin.”
Yalnızca bu söylem biçimi bile bize erkek egemen toplum ve düşünce yapısının sefaletini göstermeye yetiyor. Evlendiği adamın, Julien’in adeta malı haline getirilen Jeanne, roman boyunca bir acıdan diğerine koşuyor ve bu acının arka planında hep bu ivecen evlenme kararının etkisinin hâkim olduğu gözlemleniyor.
Jeanne’nin ilk sorgulamaları, onu söz konusu köhne yaşam biçimine hapis eden eşinin, Julien’in kendisini acımasızca evin hizmetçisi, Rosalie ile aldatmasıyla, hatta ondan bir çocuğu olduğunu öğrenmesiyle son safhasına ulaşıyor. Burada, Jeanne’nin o burjuva dünyasına özgü meşhur iyimserliğinin kırılmasıyla hemhal olurken diğer taraftan Julien’in acımasızlığı karşısında donup kalıyoruz. Zira, tam da bu olaya binayen belirtmek gerekirse, Jeanne bizde ne kadar acıma duyusu uyandırırsa, Julien de bir o kadar nefret ve öfke duygusu uyandırmayı başarıyor. Bu da biraz karakterlerin iyiyi ve kötüyü saydam ve net bir biçimde yansıttığını, iyinin ve kötünün pek de romanda iç içe geçmediğini kanıtlayacak bir örnek olarak önümüzde beliriyor.
Romanda sık sık Jeanne’nin gözünde doğayı betimleyen Maupassant, değişen olayların etkisiyle dışsal gerçekliğin insan zihninde nasıl değiştiğini, nesnelere, doğaya yüklenen anlamın nasıl değiştiğini gösteriyor.
Yapıt boyunca kentin çatısı altında iki rahip ortaya çıkarıyor ve (özellikle ikincisi) ikisi de dinin o kaba ve tiksinti verici doğasını açığa çıkarmakta Maupassant’ın kaleminin ve zekâsının gücüyle başarılı oluyor. Unutmayın, tüm Semavi dinlerin kadın karşısındaki konumu muhafazakâr ve gericidir. Hepsi evliliği kusar, kadını ikincilleştirir ve cinselliği batıracak mekanizmalar üretir! Bunların biri de romanda değinildiği üzere cinselliği evliliğe hatta daha da öte üremeye indirgeyerek, aşkı, özgürlüğü ve insanın sahici, ampirik doğasını yadsıyarak kendilerini var ederler.
İlk rahip, cinselliğin bastırılmasını ve evliliğin kutsanmasını temsil ettiği kadar buyruklarında vaaz ettiği üzere o yalandan merhameti ile resmettiği bağışlayıcılık vurgusuyla acıyı muhafaza etmekte, kötülüğü korumaktadır. Bir kadını çektiği acılara ve sefalete rağmen korumak, yaşamının yönünü değiştirmek yerine aynı yolda yürümeye şevk eden, onu teslimiyete sürükleyen bir din nasıl sahici din olabilir, nasıl adaletin savunuculuğunu yapabilir? Nasıl onun Tanrısının izinden gidilebilir? Nasıl onun Tanrısına koşulsuz şartsız teslim olunabilir?
İkinci rahipse, kentin nefretini kazanacak kadar ileri gidiyor ve dair olduğu her gerçekliği adeta karanlığa boğacak kadar vahşileşiyor, bastırılmamış güdülerinin peşinden giderek bize bu adam neden rahip oldu sorusunun yanıtını veriyor adeta. Zira bu dünyada cinselliğin düşmanı her ne varsa özgürlüğü de düşmandır ve özgürlüğe düşman her ne varsa bir şekilde kendisini bir dinin camiasında bulur.
Romanın sonlarına doğru Jeanne’nin eşi de dahi olmak üzere pek çok karakterin ölümüne tanıklık ediyoruz. Artık bu kadarı da yeter diyeceğimiz gelişme ise Jeanne’nin Julien’den olma çocuğunun yani Paul’ün kendisini bulduğu karanlık ve umutsuz yaşam biçimiyle bizi yavaş yavaş romanın sonuna sürüklüyor. Burada sözcüklere bir son vermeden önce bir parantez açmak gerekirse, Jeanne’nin her şeyiyle sevdiği, hayatın zorluklarına onun sayesinde dayandığı oğlu Paul’a olan bağı gerçekten de psikanalitik olarak incelenmeye çok hazır. Çünkü annenin çocuğuna olan sevgisi ve bağlılığı tüm uyarılara, ikazlara rağmen büyük bir mutsuzluk öyküsünü derinleştirebiliyor. Yine eski hizmetçi Rossale’nin romanın sonlarına doğru kendisini gösteren dayanışmacı ruhu da bize her şeyin bir gün değişebileceğini, her şeye rağmen bir umudun bizimle birlikte yaşamaya devam edebileceğini anımsatıyor; tıpkı romanın son cümlesi gibi:
“Yaşam böyledir işte… Görüyorsunuz ya… Ne sanıldığı kadar güzel, ne de korkulduğu kadar kötüdür!”
·
65 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.