ZOR ZAMANLAR-Mario Vargas LLOSA
Roman, 1948 yılında birlikte çalışma kararı alan Edward L. Bernays ve Sam Zemurray’la başlıyor.
Edward L. Bernays, Yahudi göçmeni, toplumsal ve ekonomik düzeyi yüksek bir aileye mensup. Dayısı Sigmund Freud. Halkla ilişkilerin babası olarak biliniyor ve Propaganda isimli bir kitabı var. Reklamcılık ve halkla ilişkiler o dönemde pek çok şirket tarafından kullanılsa da, Bernays bu alanı sosyoloji, ekonomi ve politikanın bir parçası olarak üst disipline taşımış; konferanslar vermiş, dersler okutmuş, kitap ve makaleler yazmıştır.
Sam Zemurray, 1877 doğumlu, Rusya’da eğitim görmüş, İngilizcesi zayıf, entelektüel yaşamdan çok eyleme ilgi duyan biridir. Yaptığı yolculuklar sırasında Orta Amerika selvalarında keşfettiği muz sayesinde aUnited Fruit şirketini kurar ve 1950’lerin başında bir imparatorluğa dönüştürür.
Şirketinin itibarını güçlendirmek isteyen Zemurray, Bernays’a halkla ilişkiler müdürlüğünü teklif eder. Teklifi kabul eden Bernays ile birlikte iyi bir ekip olurlar. Şirketin imajı düzelir, politik güç odaklarına yakınlaşır. Ancak United Fruit’in en büyük muz kaynağı olan Guatemala’da 1944 Ekim Devrimi ve seçimler sonrası yönetim değişmiştir. Önce Juan José Arévalo, ardından da Jacobo Árbenz Guzmán başa geçer.
Arbenz hükümeti demokrasi yanlısıdır ve ülkede demokrasinin gelişmesi için çalışmalara girişir. En önemli adımı Tarım Reformu’dur. Bu yasa için çok çaba harcar; destekleyen ve karşı çıkan pek çok kişiyi dinler, onları ikna etmeye çalışır. Yasanın, yerli halk ile zenginler arasındaki uçurumu kapatacağına, sömürünün ve köleleştirmenin önüne geçeceğine inanır. Yasa ile işçi ve köylüler sendika kurabilecek, işlenmeyen topraklar satın alınabilecek, vergiler adil bir şekilde toplanabilecektir.
Fakat bu reform -özellikle sendikalılaşma ve vergi sistemi ile ilgili düzenleme- United Fruit’in çıkarlarına aykırıdır. Şirket, kâr kaybı yaşayacağını rapor eder. Bunun üzerine Bernays devreye girer ve ABD hükümeti ile kamuoyunu, Guatemala’nın Sovyetler Birliği’nin Amerika kıtasına sızan Troya Atı olduğuna ikna etmek için kusursuz bir propaganda kampanyası yürütür. Çünkü CIA ve ABD desteği olmadan başkanı deviremeyeceğini bilmektedir.
Her yere “demokrasi” götürdüğünü iddia eden ABD, kendi çıkarları doğrultusunda bu durumu kullanır. Sonuçta yapılan darbeyle Árbenz hükümeti devrilir. CIA’in desteklediği Carlos Castillo Armas başa geçer. Katiller ve ajanlar listeleri yayımlanır; yüzlerce kişi tutuklanır, infaz edilir ya da kaçmak zorunda kalır. Ülkede sonu gelmeyen kaos ve belirsizlik hüküm sürer. Bu süreç, sadece bazı devletlerin ve şirketlerin çıkarlarını koruduğunu, kimseye de mutluluk getirmediğini gösterir.
ABD’nin Latin Amerika müdahalelerini belgesel-roman niteliğinde anlatan bu eser, yazarın Teke Şenliği ile birlikte okunursa daha da anlam kazanır. Teke Şenliği kadar etkileyici ve beğendiğim bir kitaptı. Karakter isimlerinin çokluğu nedeniyle notlar alarak okudum. Romanda geriye dönüşler okumayı zorlaştırsa da, karakterler ve zamanlar zihinde netleştiğinde oldukça sarsıcı bir romanla karşılaşıyoruz. Gerçek ve kurgusal karakterlerin çok başarılı bir şekilde bir araya getirildiğini görmek de romanın etkisini daha da artırıyor. Kitap bittiğinde ise Vargas Llosa’nın diğer eserlerini baştan sona okuma isteği duyuyorsunuz. Romanın çevirmeni Süleyman Doğru. Edebi olarak sağladığı katkı asla yadsınamaz, tereddüt etmeden her çevirisini zevkle okuyacağım bir isim.
·
72 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.