Spinoza Üzerine On Bir Ders”, bir felsefe kitabından çok, yaşamın kendisine yönelmiş bir düşünce davetidir. Deleuze burada yalnızca Spinoza’yı anlatmaz; onun diliyle düşünmeyi öğretir ve onun dusuncelerini somutlastirma gayesine calismistir bu eserinde.
Bu nedenle eser, etik, özgürlük ve etkinlik, devinim kavramları üzerine düşünen herkes için bir “yaşam felsefesi manifestosu” sayılır.
Deleuze’ün yorumunda:
Etik = Ontoloji haline gelir. Yani varlık bilgisi ile davranış bilgisi birdir.
“İyi” ya da “kötü” değil, yaşamı artıran ya da azaltan şeyler vardır. Spinozaya gore Elem, keder,aci insanin yasaminin degerini azaltirken ; sevinc, nese, mutluluk ise insanin yasaminin degerini artirir.
Gerçek özgürlük, kendi doğamıza uygun hareket etmekten doğar — bu da bilgi ve sevincin birlikteliğidir.
Spinoza’nın Tanrı’sı, Deleuze’ün deyişiyle “tüm varoluşun etkin gücüdür” — Spinozanin Tanrısi, her şeyde etkin olan “doğa”nın ta kendisidir. Aslinda genel anlamda Spinozanin Tanrisi "doga" ile kastedilen genel anlamda sonsuz evrendir... Bu dusunceye gore Klasik anlamda panteizm, “Tanrı her şeydir” ya da “her şey Tanrı’dır” düşüncesidir.
Ancak Spinoza’nın felsefesinde bu, çok daha derin ve radikal bir biçim kazanır.
Spinoza’nın temel önermesi:
“Deus sive Natura” — “Tanrı, yani Doğa.”
Bu ifade Spinoza’nın dünyayı ikiye bölen (Tanrı ve yaratılmış evreni ayıran) teolojik düşünceyi tamamen reddettiğini gösterir.
Ona göre Tanrı, evrenin dışında bir yaratıcı değil, evrenin kendisinde içkin olan bir varlık kipidir.
Spinoza şöyle der (Ethica I, Tanım 6):
“Tanrı, sonsuz sıfatlarıyla kendini zorunlu olarak ifade eden tözdür.”
Bu demektir ki:
Tanrı, doğadan ayrı bir varlık değil, doğanın tüm biçimlerinin nedeni ve özüdür.
Her şey Tanrı’nın bir ifadesidir (modus).
İnsan, taş, yıldız veya düşünce — hepsi aynı “öz”ün, yani doğanın farklı görünüşleridir.
Dolayısıyla Spinoza’da panteizm, dinsel bir inanç değil, ontolojik bir zorunluluktur:
Tanrı doğadır, doğa Tanrı’dır — ama bu Tanrı bilinçli bir kişilik değildir; etkin güçtür
·
100 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.