ZAMANIN HÜKMÜ
(Roman)
Necib Mahfuz
1911–2006 yılları arasında yaşamış, Nobel Edebiyat Ödüllü Mısırlı yazar Necib Mahfuz’un düşünce dünyasını daha iyi anlamak için eserlerini okumaya, bir ailenin zaman karşısında yaşadığı trajediyi anlatan Zamanın Hükmü romanıyla devam ediyoruz.
Roman, bizim yaş grubumuzun çok iyi bildiği bir kareyle başlar: Anne, baba ve çocukların bir vesileyle çektirdikleri, evlerin duvarlarında yıllarca aynı yerde asılı kalan o mutlu aile fotoğrafı.
Öyküsü şöyle:
Hamid Burhan (Baba) ve Saniye el-Mehdi (Anne), çocukları Kevser, Muhammed ve Münire’yle birlikte 1932 yılında Kahire’deki Kanatir Bahçeleri’ne yaptıkları gezi sırasında bir fotoğraf çektirirler. Fotoğraf, mutluluğun âdeta resmi gibidir. Anne ve baba henüz gençtir; çocuklar ise hayatın acılarıyla henüz tanışmamış, mutluluktan taşacak gibidirler.
Bu fotoğraftaki mutluluğun geleceklerinde de süreceğine dair bir inançları vardır. Fakat zamanın, onların ve dolaylı olarak Mısır’ın üzerine hazırladığı başka bir gelecek vardır. Romanda zaman, bir aktör gibi anlatılır ki bu, gerçeküstücü bir tavırdır aslında. Gelecek, beklentilerden çok uzak bir noktada karşılarına çıkar.
Necib Mahfuz bu romanda, bir ailenin üç nesil süren hikâyesini aktarırken, arka planda da Mısır’ın yirminci yüzyılda geçirdiği büyük değişimleri, devrimleri ve tarihsel kırılmalarını betimler.
Romanda kısaca;
• Mısır’daki demokrasi denemeleri,
• II. Dünya Savaşı’nın sonuçları,
• 1952 Temmuz Devrimi,
• 1967 Haziran Savaşı,
• Vafd Hareketi,
• Müslüman Kardeşler,
• Ekonomik sorunlar,
• Camp David Mutabakatı,
• İsrail’le ilişkiler
gibi gelişmelerin yarattığı politik ve toplumsal çalkantılara paralel olarak, aile bireylerinde meydana gelen değişimler, dönüşümler, dramlar, ihanetler, trajediler, darılmalar, kavgalar ve yabancılaşmalar anlatılmaktadır.
Roman boyunca değişmeyen tek şey, duvarda asılı duran ve romanın ilk sahnesinde gördüğümüz aile fotoğrafıdır.
Romanın sonunda, ilk nesilden hayatta kalan tek kişi Saniye Hanımdır.
Yaşadıkları eski ev öyle değerlenmiştir ki üçüncü nesildeki torunlar, evi satıp bir kısmıyla onu bir apartman dairesine yerleştirmeyi, geri kalan parayla da evliliklerini yapmayı ve hayatlarına ekonomik bir rahatlık katmayı düşünürler.
Saniye Hanım ise buna sert bir biçimde karşı çıkar ve bu durumu “zamanın hükmüne” bırakır.
Romanda görülen temel çatışmalar:
• Kuşak çatışması
• İdealizm – Gerçeklik çatışması
• Kader – Özgür irade çatışması
• Ahlaki değerler – Modernlik çatışması şeklindedir.
Anadüşünce
Yazarın romanla aktarmak istediği temel düşünce şudur:
“Zaman, insan hayatı üzerinde kaçınılmaz bir güçtür; insan, değişen toplumsal koşullar ve hayatın sert gerçekleri karşısında kendi değerlerini, hayallerini ve ilişkilerini korumakta zorlanır.”
Aslında hepimiz kendi kişisel tarihimizde bunu tek tek deneyimleriz.
Hiçbirimiz eski biz değilizdir; değişmemek mümkün değildir ve hayatın doğal akışına da terstir.
Mahfuz, kendi toplumunun tarihsel bir panoramasını sunarken, yer yer kahramanların ağzından kendi düşüncelerini de aktarır.
Bu yönüyle roman, 20. yüzyıl Mısır’ının artzamanlı bir filmi gibidir. Anlatılan, bir ailenin, bir evin, bir mahallenin, bir şehrin, bir ülkenin ve yöneticileriyle bireylerinin ortak trajedisidir.
Yaşadığımız coğrafya Ortadoğu olduğuna göre, İbni Haldun’un “coğrafya kaderdir” sözüyle de birleştiğinde, Mahfuz’un zamana biçtiği “nihai hüküm sahibi” rolünü kader, Tanrı veya başka kavramlarla okumak ve kabul etmek mümkündür.
Romanda Mahfuz’un:
• Sosyalizm ve tarihsel materyalizm düşüncesine dair izlerini,
• Hegel’in tarih fikrinden etkileri,
• Marks’ın yabancılaşma kavramını,
• Sartre’ın bulantı, Camus’nün absürd kavramlarını
yansıttığı da söylenebilir. Bu gözle bakıldığında, Mahfuz’un yer yer varoluşçu bir zihinsel düzlemden hareket ettiği de söylenebilir.
Sonuç olarak:
Mısır’ı, Arap-İsrail ilişkilerini, Ortadoğu’daki dengeleri ve Batılılaşmanın bölgede ne anlama geldiğini anlamak için okunması son derece değerli bir eser.
Toplumsal gerçekçilik ise Necib Mahfuz’un bu romanda en çok kullandığı gözlüktür.
·
46 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.