II. Göktürk Devleti’nin üç temel yazıtı Bilge Kağan, Kültigin ve Tonyukuk adına dikilmiştir. Devletin kurucusu İlteriş (Kutluk) Kağan, 682–692 yılları arasında 10 yıl kağanlık yapmış, onun ölümünden sonra amcası Kapgan Kağan 692–716 arasında 24 yıl boyunca devleti yönetmiş ve sınırları askerî olarak en geniş hâline getirmiştir. Bilge Kağan, 716 yılında tahta çıkmış ve 734 yılına kadar 18 yıl kağanlık yapmıştır. Kardeşi Kültigin, hiçbir zaman kağan olmamış; 716–731 yılları arasında başkomutan olarak ordunun fiilî lideri olmuştur. Tonyukuk ise kağan değildir; 682–724 yılları arasında İlteriş, Kapgan ve Bilge Kağan olmak üzere üç kağanın da başdanışmanı ve stratejisti olarak görev yapmıştır.
Bilge Kağan ve Kültigin yazıtları Moğolistan’daki Orhun (Orkhon) Nehri Vadisi’nde, Tonyukuk Yazıtı ise Tola (Tuul) Irmağı çevresinde bulunmaktadır. Tola Irmağı ile Orhun Vadisi arasındaki mesafe yaklaşık 80 km’dir. Bu nedenle yazıtların tümüne genel olarak “Orhun Yazıtları” denir; “Orhun” bir kişi adı değil, bulundukları coğrafyanın adıdır.
Bilge Kağan Yazıtı devlet yönetimi, töre, halk–iktidar ilişkisi ve bağımsızlık üzerine öğütler içerir.
Kültigin Yazıtı askerî başarıları ve kahramanlıkları anlatır.
Tonyukuk Yazıtı ise doğrudan strateji, savaş planları ve devletin nasıl ayakta tutulduğu üzerine kuruludur.
Bilge Kağan’ın 734’te ölümünden sonra devlet hızla zayıflamış, II. Göktürk Devleti 744 yılında yıkılmıştır. Yazıtlar, Türk tarihinin ilk yazılı devlet belgeleri olarak kabul edilir.
Türk Tarihi – Çok Kısa Devletler Kronolojisi
Asya Hun Devleti: MÖ 220 – MS 216
Avrupa Hun Devleti: 375 – 469
Avar Kağanlığı: 558 – 805
Bulgar Devleti: 630 – 681
I. Göktürk Devleti: 552 – 581
II. Göktürk Devleti: 682 – 744
Uygur Kağanlığı: 744 – 840
Karahanlılar: 840 – 1212 İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devleti
Gazneliler: 963 – 1187
Büyük Selçuklu Devleti: 1040 – 1157
Harzemşahlar: 1097 – 1231
Anadolu Selçuklu Devleti: 1077 – 1308
Osmanlı Devleti: 1299 – 1922
Türkiye Cumhuriyeti: 1923 – …
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.