öykülere ait derin yorumlama, spoiler içerebilir
Çok çabuk okunan ancak kavramak açısından sizi bir süre daha kendine hapseden bu kitap oldukça metaforik bir anlatıma sahip ve fark ettim ki Tim Burton’un hayatını biraz bilmek, öyküleri yorumlamayı ciddi anlamda kolaylaştırıyor. Çünkü dışlanmışlık, uyumsuzluk, farklılık gibi temalar doğrudan Burton’un kendi çocukluk deneyimlerinden besleniyor.
Çöp Çocuk ve Kibrit Kızın Aşkı:
Bu öykü aslında uyumsuz iki insanın ilişkisinin kaçınılmaz sonunu anlatan bir metafor. Satırlarda da söylendiği gibi, “Bir çöple bir kibritin aşkı ne kadar sürdü ki?” Sonunda çöp çocuktan geriye sadece küller kalıyor. Yani doğal olarak, bazı birlikteliklerin kendi doğaları gereği sürdürülebilir olmadığını anlatıyor.
Robot Çocuk:
Bu hikâyede robot bir çocukları olan bir çifti görüyoruz. Başta mutluyken, çocuk beklentilerini karşılamayınca anne ve baba birbirini suçlamaya başlıyor; çocuklarını olduğu gibi kabullenmek yerine aile yavaş yavaş mutsuzluğa sürükleniyor. Burton’ın sıkça işlediği “farklı olan çocuğun dışlanması” teması burada çok net. Burton’ın kendi çocukken yaşadığı dışlanmışlık deneyimleri bu hikâyede açıkça hissediliyor.
Bakan Kız:
Sürekli herkese ve her şeye bakan bir kızdan söz ediliyor. Bu hikâye bana alt komşumuzu anımsattı; sürekli birilerini gözetleyen biri gibi. Öyküde ise bu bakma hâlinin aslında bir yük olduğundan bahsediliyor ve sonunda gözlerinin “tatil” fırsatı bulduğunu öğreniyoruz. Yani sürekli tetikte olmanın, sürekli bakmanın yorgunluğu metaforik bir dille anlatılmış.
Gözleri Çivili Çocuk:
Gözleri çivili bir çocuk düşünün; yani göremiyor. Ama ondan yılbaşı ağacı gibi süslü, özenli bir şey yapması bekleniyor. Görme becerisi olmadan görsel bir iş yapmaya zorlanmak gibi. Hayatta da yeteneğimizin, kapasitemizin olmadığı konularda bazen absürt beklentilerle karşılaşabiliyoruz. Başarısızlık, her zaman bizim yetersizliğimizden değil, bizden beklenen şeyin bizde hiç bulunmamasından kaynaklanabilir.
Bu öykü bana bir şeyi daha düşündürdü: Bazı özel gereksinimli çocuklara yönelik iyi niyetli görünen davranışlar bile bazen sosyal medyada bir ‘gösteri’ye dönüşüyor. Çocuğun gelişimi için yapılan şeyler, ebeveynin takdir toplama aracına çevrilebiliyor. Tıpkı gözleri çivili çocuğun görmediği halde süsleme yapmaya zorlanması gibi… Dışarıdan ‘ne kadar tatlı, ne kadar özel’ diye sunulan şeyin o çocuğa ne hissettirdiğini bilmiyoruz; beklentiler yine yetişkinlerin ihtiyacına göre şekilleniyor.
Çok Gözlü Kız:
Görselde çok sayıda gözü olan, herkes tarafından güzel ve dikkat çekici bulunan bir kızdan bahsediliyor. Ama satırların sonunda “ağlamaya başlayınca sırılsıklam oluyorsunuz” deniyor. Yani dışarıdan ne kadar “göz önünde” olsa da, ne kadar kusursuz görünse de, herkes gibi onun da sıkıntıları, içsel acıları olabileceğini hatırlatıyor. Dışarıdan görünenle içeride yaşananın arasındaki farkı oldukça şiirsel bir şekilde aktarıyor.
Leke Çocuk:
Bu hikâyede aslında bir “süper kahraman” figürü üzerinden konuşuluyor ama yazar, Leke Çocuk’un hiçbir özel gücü olmadığının altını çiziyor. Burada Tim Burton yine toplumsal dışlanma temasını işliyor. Toplum bazı bireyleri sahip olmadıkları özellikler yüzünden, beklentilere uymadıkları için ya da kusurları olduğu düşünüldüğü için dışlarken, Burton tam tersine bu insanların doğuştan kusurlu olmadığını gösteriyor. Leke Çocuk, başkaları tarafından “işe yaramaz” ya da “yetersiz” görülen ama aslında tamamen özgün bir yanı olan bireyi temsil ediyor. Süper kahraman normlarına uymadığı için kıyaslanan, tek özelliği “kusur” gibi görünen biri. Burton bu karakterle açıkça şunu söylüyor: “Farklı olmak, yetersiz olmak değildir.” Belki de geçmişte kendisinin yaşadığı dışlanmışlık yüzünden, böyle karakterleri özellikle kucaklıyor ve değer veriyor.
İstiridye Çocuğunun Hüzünlü Ölümü:
Bu hikâye aslında “Robot Çocuk” ile aynı ana mesaja bağlı: Toplumun ‘farklı’ gördüğü bireyin dışlanması ve bunun yarattığı yıkım. Mutlu bir çift var; evlilik teklifleri bile romantik bir sahnede, kumsalda gerçekleşiyor. Ardından çocukları oluyor. Fakat çocuk istiridyeye benzediği için, yani toplumun “normal” kalıplarına uymadığı için doğduğu anda reddediliyor. Anne ve baba “Bu bizim çocuğumuz olamaz” diyerek onu dışlıyorlar.
Zaman geçtikçe İstiridye Çocuk’un duygularını önemsemiyor, onunla ilgilenmiyor, onu yalnız bırakıyorlar. Çocuğun içsel dünyası, ihtiyaçları ya da acıları tamamen görmezden geliniyor. Öyle ki çocuk bir süre sonra hikâyede “kokmaya” başlıyor; bu da ailenin onu iyice rahatsız eden bir yük gibi görmesine neden oluyor. Ve sonunda, en korkunç noktada, ebeveynlik kavramının tamamen tersine dönüp aile çocuğu yiyor; yani hem mecazen hem fiziken yok ediyorlar.
Baba, “Ölmeyi hiç düşünmüyor musun? Cenneti hayal etmiyor musun?” diyerek çocuğu ölüm fikrine bile itiyor. Sonrasında da onu öldürüyor. Bu, toplumun veya ailenin “farklı” gördüğü bireyi ne kadar acımasızca dışlayabileceğini, hatta yok sayabileceğini gösteren, en sarsıcı Tim Burton anlatılarından biri. Burton yine bize şunu hatırlatıyor: Toplumun normlarına uymayan bireyler, en temel bağ olması gereken aile içinde bile acımasızca dışlanabilir.
Voodoo Kız:
Bu karakter yamalarla ve iğnelerle dolu; yani aslında birçok kırığı, yarası ve acısı olan bir figür. Dışarıdan dikkat çekici görünmesine rağmen içsel olarak hâlâ yıpranmış, kırılgan ve insanlarla sağlıklı ilişki kurmakta zorlanan biri gibi geldi bana. Hikâyenin sonunda “Biri ona yaklaştığında iğneler daha da derine batar” demesi de bunu destekliyor. Bu durum bana günümüz ilişkilerini hatırlattı: Yakınlık kurunca bitecek korkusu, incinme ihtimali, zarar göreceğini düşünme… Bu yüzden içsel bir geri çekilme ihtiyacı duyabiliyoruz.
Leke Çocuğun Özel Noel’i
Burada Leke Çocuk yeni bir pelerin alıyor ama bir süre sonra o pelerin de yağ ve lekeden kurtulamıyor. Ben bunu şöyle yorumladım: Kusurlarımızı kabullenmezsek, elimizde ne kadar değerli veya gösterişli şeyler olursa olsun, kendi gerçekliğimizi gizleyemeyiz. Çünkü kim olduğumuz, ne yaparsak yapalım, sonunda yine ortaya çıkıyor.
Yatağa Dönüşen Kız
Bir anda yatağa dönüşen bir kızdan söz ediliyor ve “en azından artık yatacak güzel bir yerin vardı” cümlesiyle bitiyor.
Bunu okurken aklıma şu geldi: Hayatta hiçbir yere ait olamayan, hiçbir zaman kendine bir yer bulamayan insanlar… Bu “yatak” metaforunu ben ölümle ilişkilendirdim. Çünkü bazen insan bu dünyada hiçbir yere sığamaz; ama ölünce —eğer şanslıysa— en azından bir mezarı olur. Yani nihayet “yatacak bir yer” bulur. Hikâyedeki yatak imgesi bana tam da bunu düşündürdü.
Toksik Çocuk hikâyesi de beni en çok etkileyenlerden biri oldu.
Toksik Çocuk, asbest ve amonyak gibi zararlı maddelerle dolu bir ortamda yaşıyor; yani kendi “zehirli” dünyasında hayatta kalabilen bir karakter. Bir gün iyi niyetle, hava alsın diye dışarı çıkarıyorlar ama temiz hava onu iyice hasta ediyor ve sonunda ölüyor.
Burada şunu düşündüm: Bazen iyi niyetle de olsa, birini “aydınlığa çekmek” sandığımız kadar iyileştirici olmayabiliyor. Karanlık–aydınlık metaforundan ziyade, herkesin kendi ait olduğu yerde var olabildiği gerçeğine odaklandım.
Noel Baba’nın James’e Getirdiği Oyuncak Ayı
Hikayede noel baba James’a oyunca bir ayrı getiriyor ancak sonrasında öğreniyoruz ki James geçmişte bir boz ayı tarafından saldırıya uğramış. Bu detay şunu düşündürüyor: Hayatta bazen birine iyi niyetle yaklaşırken, onun hassasiyetlerini bilmeden tam da en kırılgan noktasına dokunabiliyoruz. İyilik yapmak isterken bile farkında olmadan incitebilmek mümkün.
Çöp Çocuk da yine görseliyle beni en çok etkileyen öykülerden biri oldu. Kendini Noel ağacından bile daha sağlıksız gördüğünü söylüyor ve görsele baktığımda bunu çok iyi anlıyorum. Noel ağacı kupkuru, yapraksız, neredeyse ölü gibi görünse de en azından etrafında ışıkları ve süsleri var. Ama Çöpçocuk’a baktığımızda hiçbir süs, hiçbir gösteriş yok; yüz hatları bile seçilmeyecek kadar karanlığa boyanmış. Tim Burton burada dışlanmışlığın, görünmezliğin ve ‘değersiz’ hissettirilmenin görsel bir yankısını veriyor gibi geldi bana.
Bir diğer hikaye Mumya Çocuk, Tim Burton’ın dünyasına özgü o hüzünlü masalsılık içinde, farklı doğduğu için en baştan etiketlenen ve hiçbir zaman gerçekten anlaşılmayan bir çocuğun hikâyesini anlatır. Ailesi onu olduğu gibi kabul etmek yerine tuhaf açıklamaların ardına saklanır; yaşıtları ise yalnızca görüntüsüne bakarak ondan uzak durur. Bu yalnızlık içinde tek sığınağı, kendisine benzeyen küçük mumya köpektir. Ancak bu küçük mutluluk da uzun sürmez; Mumya Çocuk, yine dış görünüşünün yarattığı yanlış anlamanın kurbanı olur. Çocuklar onu bir pinata sanıp öldürdüklerinde ortaya çıkan böcekler, onun iç dünyasının toplum gözünde ne kadar değersiz görüldüğünün sembolüdür. Böylece hikâye, Burton’ın tüm ‘uç’ karakterlerinde olduğu gibi, norm dışının nasıl acımasızca yok sayıldığına dair karanlık ama ince bir metafora dönüşür.
Devamında okuduğumuz Hurda Kız, İğneli Danlık Kraliçesi, Kavun Kafa, Sue, Korkunç Penguen Çocuk Jimmy, Yanık Çocuk, Çapa Bebek ve İstiridye Çocuk Dışarı Çıkıyor öyküleri de aslında ortak bir temanın etrafında dönüyor: toplum tarafından dışlanmak, kabul edilmemek ve kabul edilmek uğruna kendinden ödün vermek. Bazı hikâyelerde ise bu ödün verme sürecinde kişinin kendi hayatına dair söylediği olumsuz sözlerin, aslında onun sonunu hazırlayabileceğine dikkat çekiliyor. Örneğin Kavun Kafa’da bütün gün ölümü dilemesi ve sonunda bir insan tarafından ezilmesi, “ne dilediğine dikkat et” düşüncesini çok karanlık ama net bir şekilde yansıtıyor.
Bunların yanında özellikle dikkatimi çeken birkaç öykü daha oldu. Yanık Çocuk’ta her Noel’de kömür alan bir çocuğun bu kez küçük bir hediye alması onu şaşırtıyor. Aşina olduğumuz kötü tepkiler, kötü davranışlar öyle alıştığımız bir hâle geliyor ki, iyi bir şeyle karşılaşınca bile nasıl tepki vereceğimizi bilemeyebiliyoruz. Hapishanede sürekli şiddet gören bir köpeğin, biri başını okşayınca korkması gibi… İyi olan bile bazen tehdit gibi hissedilebiliyor.
Çapa Bebek ise kendini hiç olmayacak hayaller uğruna zorlayan ve sonunda bu çabanın ağırlığıyla dibe çöken bir karakter. Bu yönüyle, insanın kendini aşmaya çalışırken bazen aslında kendini tükettiğini hatırlatan hüzünlü bir öyküydü.
İstiridye Çocuk Dışarı Çıkıyor öyküsünde ise Cadılar Bayramı’nda herkes kılık değiştirirken, İstiridye Çocuk’un “insan” kılığına girmeye karar vermesi oldukça çarpıcıydı. Bu da bana insanlığın maskelerini, toplumsal rolleri ve ironik tezatlarını sorgulatan bir metafor gibi geldi.
Hepsi birbirine benzer duygular taşısa da, her bir öykü kendi içinde farklı bir kırılma noktasına ve başka bir metafora dokunuyor. Açıkçası bu kitaba başlamadan önce onu bir çocuk kitabı gibi düşünmüştüm; çizimler ve kısa metinler çok basit gelmişti. Ama okumaya başlayınca, her hikâyenin altındaki metafor, Tim Burton’ın o karanlık atmosferiyle birleşerek bambaşka bir derinlik oluşturdu.
Benim için oldukça etkileyici ve düşündürücü bir okuma oldu. Umarım okuyanlar için de güzel bir deneyim olur. Herkese iyi okumalar dilerim.
İstiridye Çocuğun Hüzünlü Ölümü ve Diğer HikayelerTim Burton · Altıkırkbeş Yayınları · 20181,259 okunma
·
188 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.