Bir devlet var; 622 yıl boyunca 3 kıtaya yayılmış bir gölge gibi. Sınırlar değişmiş, haritalar eskimiş, ama ardında insan hikâyeleri kalmış.
36 padişah geçmiş bu tarihten. 292 sadrazam. Savaşlar yaşanmış, kıtlıklar olmuş, yangınlar şehirleri yutmuş, hastalıklar insanları, iktidar ise vicdanları tüketmiş.
Bu kitabı okurken bazı cümlelerde duraksadım. Şüphe duydum. Çünkü tarih, tek bir kitaptan okunacak kadar masum değildir. Bu yüzden başka kapılar açtım, başka kaynaklara baktım, okuduklarımı zihnimde tarttım.
Bazı bilgiler bildiklerimi yerinden oynattı. Bazılarını kabullenmek istemedim. Çünkü anlatılanlar sıradan insanlar değildi; onlar bir cihanın padişahlarıydı.
Ama sonra şunu fark ettim: Taht, insan olmayı ortadan kaldırmıyordu. Onlar da bir zamanlar çocuktu. Gençti. Birinin evladı, birinin sevdiği, birinin korkusu vardı.
Onlar da geceleri uykusuz kaldı. Onlar da korktu. Onlar da gücün sarhoşluğuna kapıldı. Onlar da üzüldü. Çünkü bütün unvanların altında aynı kırılganlık gizliydi.
Biz bugün, aydınlık odalarımızdan bakarak hüküm vermekte çok cömertiz. Birine “zalim” deriz, birine “korkak”, birine “şarapçı”. Etiketler rahatlatır insanı; anlamaktan daha kolaydır çünkü.
Oysa biz, bir gecenin ansızın kapıyı çaldığı korkuyu bilmeyiz. Dilsiz bir celladın nefesini ensede hissetmeyi, kalabalıklar içinde yapayalnız kalmayı bilmeyiz.
Tam burada üniversitede öğrendiğim bir kelime çıktı karşıma: Anakronizm. Yani tarihi, kendi zamanı dışında yargılamak. Bugünün ahlâkıyla dünün karanlığına bakmak.
Bu kitap bana sadece bir devleti anlatmadı. 36 insanı anlattı. 36 ayrı dünyayı…
Ve belki de en çok şunu öğretti: Tarihi anlamak, yargılamaktan önce insanı görmeyi gerektirir.
·
71 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.