Aytmatov'un Kassandra Laneti
Kassandra Damgası, Kassandra mitinin çağdaş bir yeniden yazımıdır: Hakikat açıkça söylenir, felaket görünür hâldedir; fakat kimse inanmak istemez. İnanmamakla da kalmaz, gerçeği dile getirenleri susturur, dışlar, suçlar. Çünkü hakikati kabul etmek, yalnızca bilmek değil; yaşam biçimini, alışkanlıkları ve konforu değiştirmeyi gerektirir. İnsan ise değişmekten korkar. Bu yüzden romanın temel çığlığı şudur: İnsanlığın sonunu Tanrı değil, insanın kendisi hazırlamaktadır.
Aytmatov, Kassandra Damgası’nda bilimi kutsallaştırmaz, sistemi şeytanlaştırmaz. Asıl odağı insanın ahlaki sorumluluğudur. Bilim ilerler, teknoloji gelişir; fakat insanın vicdanı aynı hızla gelişmez. Kriz tam da burada başlar. Roman, Kozmik Keşiş Filofey’in mektuplarıyla açılır. Filofey bir Tanrı değildir; hüküm vermez, kurtarmaz, zorlamaz. O yalnızca görür ve bildirir. İyiyle kötüyü ayırt edebildiğini söyler ama seçimi insanlığa bırakır. Bu yönüyle Filofey, peygambervari bir uyarıcıdır: Hakikati taşır, bedelini bilir ve yine de konuşur.
Robert ise bu uyarının yeryüzündeki vicdan yankısıdır. Ne bir liderdir ne de bir kurtarıcı. O, milyonların sustuğu yerde konuşan azınlığı temsil eder. Tam da bu yüzden tehdit olarak algılanır. Çünkü hakikat umut değil, sorumluluk taşır. İnsanlar gerçeği duymak istemez; duyduklarında öfkeyle inkâr eder, hakikati getirenleri linç eder. Kassandra’nın laneti burada yeniden yaşanır: Kehanet doğrudur ama inanılmaz.
Romanın en çarpıcı düşüncelerinden biri, anne karnındaki çocukların dünyaya gelmek istememesi fikridir. Bu, geleceğin değil bugünün yargısıdır. Çocuk, insanlığın gidişatını sezer ve bu kötülük döngüsüne dahil olmayı reddeder. Aytmatov burada kötülüğü metafizik bir güç olarak değil, insanın eğitilmemiş, yüzleşilmemiş doğası olarak ele alır. Kötülük bir kişiden gider, başka bir kişide yeniden doğar; sistemler değişir ama insan değişmediği sürece felaketler tekrarlanır.
Roman boyunca sorulan temel soru nettir: Suç sistemde mi, insanda mı? Aytmatov’un cevabı açıktır: Sistemi kuran insandır. Buna rağmen insan sorumluluğu sürekli başkasına devreder; yönetime, lidere, Tanrı’ya ya da bilime. Krizler de bu yüzden işlevseldir. İnsan kriz olmadan kurtarıcı aramaz. Korku, itaati doğurur. İnsan özgürlüğü ister gibi görünür ama gerçekte ondan kaçar; rahat inkârı, zor hakikate tercih eder.
Kassandra Damgası, seyirci kalma hâlini de sert biçimde eleştirir. Şiddet, vahşet ve felaketler izlenir, sonra unutulur. İnsanlık kötülüğe alışmıştır. Vicdan, çoğunlukta değil azınlıktadır. Konuşan birkaç kişi, susan milyonlar karşısında yalnız bırakılır. Bu yüzden peygamber, Kassandra ve Filofey öldürülmez; daha incelikli bir biçimde, itibarsızlaştırılarak, yalnızlaştırılarak kurban edilir. Modern dünyanın kurbanı artık Tanrı’ya değil, toplumun rahatına sunulur.
Aytmatov’un çağrısı açıktır: Kaçış yoktur, dönüşüm vardır. İnsan kötülüğü nereye giderse gitsin yanında taşır. Başka gezegenlere sığınmak da, yeni sistemler kurmak da çözüm değildir. Çözüm, insanın kendi içindeki kötülükle yüzleşmesindedir. Kassandra Damgası bir kıyamet romanı değil; insanlığın kendisine açtığı bir vicdan davasıdır. Hakikat hâlâ söylenmektedir, uyarılar hâlâ yapılmaktadır. Sorun, insanın duymak istememesidir.
·
67 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.