Bu eser her okura hitap etmeyebilir.Duygu ve Düşünce
İncelemeye başlamadan önce bir konuya açıklık getirmem gerekiyor: Bu kitap, her mideye ve her sinir sistemine uygun değil. Sayfaları çevirdikçe karşılaşacağınız yoğun şiddet, cinsel saldırı tasvirleri ve ahlaki sınırları zorlayan sahneler sizi ciddi anlamda rahatsız edebilir. Eğer bu tarz travmatik içeriklere karşı bir hassasiyetiniz varsa, bu incelemeyi ve kitabı okurken bunu göz önünde bulundurmanızı öneririm. Burgess, bizi rahat ettirmek için değil, tam tersine konfor alanımızdan çıkarıp insan doğasının en karanlık dehlizlerine fırlatmak için yazmış.
Anthony Burgess’in 1962’de kaleme aldığı bu distopya, sadece bir suç ve ceza hikayesi değil, aslında insan olmanın en temel şartı olan "seçme özgürlüğü" üzerine yazılmış devasa bir manifesto. Hikaye, 15 yaşındaki Alex’in ve onun "kankalar" dediği çetesinin o meşhur "ultra-şiddet" dolu geceleriyle açılıyor. Alex; bir yandan Beethoven ve Mozart hayranı olan, sanattan anlayan, zeki bir genç; diğer yandan ise hiçbir pişmanlık duymadan en ağır suçları işleyebilen bir canavar. Burgess burada bizi çok garip bir dille karşılıyor: Nadsat. Bu yapay argo, okuyucu ile şiddet arasında bir perde oluşturuyor gibi görünse de aslında bizi Alex’in zihnine mühürlüyor. Kelimeleri anlamaya çalışırken bir bakıyorsunuz ki bu vahşi dünyanın bir parçası olmuşsunuz.
Alex’in yakalanmasıyla birlikte kitabın felsefi ağırlığı asıl ivmesini kazanıyor. Devletin, suç oranlarını düşürmek ve hapishanelerdeki yer sorununu çözmek için geliştirdiği "Ludovico Tekniği", aslında modern dünyanın birey üzerindeki en büyük kâbusunu simgeliyor. Alex’e zorla izletilen şiddet videoları ve verilen ilaçlar sonucunda, genç adam şiddet düşüncesiyle karşılaştığı an fiziksel olarak acı çekmeye, kusmaya başlıyor. İşte kitabın ismindeki o dehşetli ironi burada saklı: Otomatik Portakal. Yani dışarıdan bakıldığında organik, canlı ve tatlı görünen bir meyve; ama içine girdiğinizde dişlilerden ve kurmalı mekanizmalardan ibaret bir robot.
Burada yazar bizi o büyük soruyla baş başa bırakıyor: İyilik, eğer bir tercih değil de fiziksel bir zorunluluksa, ona hâlâ "iyilik" diyebilir miyiz? Alex artık kimseye zarar veremez hale geldiğinde, devlet onun "ıslah olduğunu" iddia eder. Oysa Alex iyileşmemiştir, sadece kötülük yapma yetisi elinden alınmıştır. Bir insanı kötülük yapamaz hale getirdiğinizde, onun seçim yapma hakkını, dolayısıyla insanlığını da elinden almış olursunuz. Burgess’in bize asıl gösterdiği şey, devletin bireyi korumak bahanesiyle aslında ne kadar korkunç bir tiranlığa dönüşebileceğidir. Toplum düzeni için bir insanın ruhunu mekanikleştirmek, işlenen tüm o bireysel suçlardan daha mı masumdur?
Kitabın sonunda (ve özellikle sinemaya aktarılmayan o tartışmalı son bölümde), insanın doğası gereği şiddetten sıkılabileceğini, olgunlaşabileceğini ve kendi iradesiyle bu karanlıktan çıkabileceğini görüyoruz. Ama bu süreç ancak bireyin kendi tercihiyle olduğunda bir anlam ifade ediyor. Zorla dayatılan erdem, aslında bir hapishaneden farksızdır.
Sonuç olarak Otomatik Portakal; toplumsal düzen, bireysel özgürlük, suç ve ahlak kavramlarını harmanlayan, mide bulandırıcı olduğu kadar zihin açıcı bir eser. Okurken kendinizi bazen Alex’in kurbanlarının yanında, bazen de devletin pençesindeki Alex’in yanında buluyorsunuz. Bu ikilem, kitabın başarısının en büyük kanıtı. İnsan ruhunun en karanlık köşelerine bakmaya cesaretiniz varsa, bu kitap size çok şey söyleyecek ama karşılığında huzurunuzdan biraz çalacaktır.
·
70 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.