Modernitenin Gürültüsünden Heterotopya'ya Kaçış
Puan: 7/10
John Wain’in Daha Küçük Bir Gökyüzü (The Smaller Sky) adlı eseri, ilk bakışta basit bir "eve dönmeyen adam" hikayesi gibi görünse de, satır aralarında modern bireyin ontolojik güvensizliği ve toplumun normatif baskısı üzerine sarsıcı bir tez sunuyor. Dünya değişse de değişmeyen o normatif baskı... Evet bu kitabı incelemem için beni iten şey de tam buydu. Kitabı bitirdiğimde zihnimde yankılanan temel soru şuydu: Delilik, bireyin uyumsuzluğu mudur, yoksa toplumun farklı olana tahammülsüzlüğü mü? Delilik midir deli olmak, deliliğe direnmek mi?
1. Mekan Sosyolojisi ve Bir "Sığınak" Olarak İstasyon
Başkarakter Arthur Geary’nin Paddington İstasyonu’na sığınması, rastgele bir tercih değil, bilinçli bir mekansal arınma çabasıdır. Foucault’nun Heterotopya kavramı üzerinden okuduğumuzda istasyon; Geary için toplumun kaotik, talepkar ve duygusal yüklerle dolu "dışarısı"na karşı, kuralları belli, ritmik ve mekanik bir düzenin hüküm sürdüğü bir "karşı-mekan"dır. Sosyolojik eserlerde en sevdiğim unsurlardan biridir "karşı-mekan".
Geary, insan ilişkilerinin getirdiği o egzistansiyel yorgunluktan, trenlerin ve istasyon anonslarının determinist dünyasına kaçar. Çünkü makineler yalan söylemez, makineler ihanet etmez; onlar sadece işler. Geary'nin aradığı şey aslında bir huzurdan ziyade, kaosun yadsınmasıdır. Aradığı o şey belki de sadece yorulduğu toplumdan kaçabilmektir...
2. Gözetim Toplumu ve "Klinik Bakış"ın Şiddeti
Kitabın 7/10 puan bandında kalmasının ve benim için tam bir başyapıt olamamasının nedeni belki de bu kaçışın romantize edilmeden, oldukça sert bir gerçekçilikle sonlandırılması. Geary’nin bu zararsız izolasyonu, modern toplumun iki büyük ajanı tarafından ihlal edilir: Medya (Seyirlik Toplum) ve Psikiyatri (Klinik İktidar). Sosyoloji ve toplumu çok iyi yansıtırken, birey bazında o psikolojiyi bize yansıtmakta belki isteyerek belki de sadece önemsemediğinden bize yoğun iletememiş sanatkar.
Özellikle psikiyatrist karakteri üzerinden yazar, "normallik" kavramının nasıl faşizan bir dayatmaya dönüştüğünü gösterir. Geary’nin kendi halinde olma isteği, tıp tarafından derhal patolojikleştirilir. Birey, toplumun belirlediği şablonun (ev, iş, aile üçgeni) dışına çıktığı an, Foucault’nun tabiriyle "Klinik Bakış"ın (Le Regard) nesnesi haline gelir. Onu anlamak istemezler, onu "iyileştirerek" tekrar sisteme entegre etmek isterler. Bu, yardım görünümlü bir şiddettir. Öyledir ya, farklıysan patolojisin sadece farklı olmak yok bu dünyada...
3. Yabancılaşma ve Trajik Son
Arthur Geary, Sartre’ın Bulantı’sındaki Roquentin kadar derin bir entelektüel bunalımda olmasa da, hissettiği yabancılaşma (alienation) aynı kökten beslenir. "Daha Küçük Bir Gökyüzü" metaforu, aslında onun kendi zihninde yarattığı, sınırları belli, kontrol edilebilir ve güvenli o mikro-kozmosu temsil eder. Ancak dış dünya, o gökyüzünü yırtarak içeri girer.
Finaldeki trajedi, bireyin kendi mikro-kozmosunu koruma çabasının, toplumun makro-kozmosu karşısında nasıl çaresiz kaldığının ilanıdır. Geary’nin sonu, bir özgürleşme değil, sistematik kuşatılmışlığın getirdiği zorunlu bir çıkıştır.
Sonuç ve Eleştiri
John Wain, atmosfer kurmada ve modern insanın sıkışmışlığını "mekan" üzerinden anlatmada oldukça başarılı. Ancak karakter derinliği açısından, yan karakterlerin biraz karikatürize ve işlevsel kaldığını düşünüyorum. Felsefi altyapısı sağlam olsa da, edebi kurgudaki bazı tesadüfler ve zorlamalar puan kırmama neden oldu.
Yine de; Daha Küçük Bir Gökyüzü, modernitenin demir kafesi içinde nefes almaya çalışan herkesin kendinden bir parça bulabileceği, sosyolojik katmanları yoğun bir eser.
Okurlara nacizane bir not: Bu kitabı sadece bir roman olarak değil, toplumsal konformizme atılmış sessiz bir çığlık olarak okuyun.
Farklı olmak güzeldir, delilikse farklı olmanın ta kendisidir :)
··
65 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.