Şeytan Kalk Büyüğün Geldi
Andreyev’in şeytanı klasik demonik figürden ziyade canı sıkılmış, varoluşsal kriz yaşayan bir entelektüel.
Cehennem tıkır tıkır işliyor ama tam da bu düzenin kendisi boğucu. Yardımcısı da onun cehenneme ait “resmi sesi” gibi; kuralları hatırlatan bir iç bürokrat. Şeytan dünyaya iniyor çünkü oyun arıyor. Eğlenmek, oyalanmak, kendini test etmek istiyor.
İşin ironisi şu: kötülük yapmak için gelmiyor; kötülük zaten burada. İnsanlık öyle bir noktada ki şeytanın katkısına pek ihtiyaç yok. Onun planladığı kötülük bile anakronik kalıyor. “Vintage kötülük” diyebiliriz; zarafeti var fakat işlevi yok.
Bana kalırsa en kritik kırılma Meryem figürü. Yüzeyde masumiyet, saflık, neredeyse ikonlaştırılmış bir temizlik var. Fakat işin iç kısmı bomboş ve soğuk. İyi gibi görünenin tehlikesi de burada: içeriksiz iyilik, ruhu olmayan bir erdem gösterisi. Şeytanın Meryem’e yönelişi romantik bir “kötülüğün iyiliğe aşkı” değil; daha çok o boşlukla çarpışmanın yarattığı trajikomik sarsıntı.
Burada kadınların “aptallık maskesi” meselesi de devreye giriyor. Aptallık bazen naiflik değil, strateji. Bir rol, bir camouflage. Saf görünerek sorumluluktan sıyrılmak, gücü dolaylı yoldan ele geçirmek… Andreyev bunu özellikle burjuva kadın tipinde görünür kılıyor. Görünüş etiketi ile hakikatin arasındaki mesafe rahatsız edici derecede geniş.
Şeytanın finalde yenilgisi oldukça elegan bir trajedi. Oyun oynamaya geliyor ama board çoktan kurulmuş, hamleler yapılmış, partiya bitmiş. İnsanlar zaten şeytanlaşmış. Hatta daha incelikli ve sistematik bir biçimde. Şeytan gecikmiş figür haline geliyor: modası geçmiş kötülük.
Bana kalırsa romanın en keskin cümlesi şuna indirgenebilir: kötülük dışarıdan ithal değil, yerli üretim. Günümüz dünyasında da bu daha görünür: kötülük sıradan, rutin, otomatik. Öyle ki şeytan bile bu sıradanlığın içinde acı çekiyor. Rekabet edemiyor; çünkü rakibi insanlık ve insanlık hayli “profesyonel”.
·
37 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.