“Işık, çatlaklardan sızar.” Mevlana ve Wabi Sabi felsefesi1000k
Nobuo Suzuki’nin “Wabi Sabi: The Wisdom in Imperfection” adlı kitabı, kusuru düzeltilmesi gereken bir problem olarak değil, hayatın doğal bir parçası olarak ele alıyor.
Japon felsefesine göre Wabi, sadeliği ve gönüllü olarak azla yetinmeyi anlatır. Gösterişten uzak, bilinçli bir yaşamı işaret eder. Sabi ise zamanın bıraktığı izlere, eskimeye ve geçiciliğe bakar. Bir araya geldiklerinde, mükemmel olma zorunluluğunu reddeden; kusurlu, tamamlanmamış ve geçici olanın içindeki değeri görünür kılan bir anlayış ortaya çıkar. Bu yaklaşım ilk bakışta yalnızca Japon kültürüne aitmiş gibi görünse de, aslında bizim düşünsel dünyamıza da oldukça yakındır.
Kitabı okurken, yazarın da değinmiş olduğu, Mevlana’nın “Işık, çatlağından sızar” sözü sık sık aklıma geldi. Nitekim burada bahsedilen çatlak, saklanması gereken bir kusur değil, içeriye ışığın girebildiği bir açıklık olarak anlam kazanır. İnsan, tam olduğu yerde değil; kırıldığı, eksildiği yerde fark eder, değişir ve derinleşir.
Japon kültüründeki “kintsugi” sanatı bu düşüncenin somut bir karşılığıdır. Kırılan seramikler, çatlakları gizlenmeden, altınla onarılır. Nesnenin geçmişi örtülmez; aksine, görünür hâle getirilir ve değer kazanır. Kırık olmak, artık bir kayıp değil; hikâyenin en kıymetli parçasıdır.
Tüketim kültürü, “özel”, “sınırlı” ve “kusursuz” olanı sürekli yüceltir. Oysa eşsiz olmak, her zaman kusursuz olmak anlamına gelmez. Çoğu zaman asıl güzellik, kusur olarak addedilen ayrıntılarda saklıdır.
Tüketim toplumunda çoğu zaman bir şeyi eskisini tüketemeden yenisiyle değiştiriyoruz. Bitmeden, eskimeden, hayatımıza gerçekten karışmadan yerini bir başkasına bırakıyor. Bu hız içinde nesnelerle kurduğumuz ilişki yüzeysel kalıyor.
Uzun zaman sonra bir ürünü ilk kez gerçekten bitirdim. Yerine hemen yenisini koymak yerine, yokluğunu fark etmeye çalıştım. Gün içinde ona uzandığım anlar oldu, sonrasında orada olmadığını hatırladım. Hayatımda neye karşılık geldiğini, nerede yer tuttuğunu ancak o eksildiğinde görebildim. Bitmiş olması bir kayıp hissi yaratmadı; aksine, kullandığım, tükettiğim ve hayatıma gerçekten dâhil olan bir şeyle ilişki kurmuş olmanın sessiz bir tatmini vardı.
Bu fark ediş, nesnelerle kurduğum ilişkiye başka bir yerden bakmamı sağladı. Az ya da çok olmaktan bağımsız olarak, bir şeyin hayatıma gerçekten dâhil olup olmadığını sorgulamaya başladım. Wabi sabi’nin işaret ettiği gibi, değer yalnızca yeni ve kusursuz olanda değil; kullanılmış, iz bırakmış ve tamamlanmış olanda da ortaya çıkıyordu. Bir şeyin bitmiş olması, çoğu zaman eksilmekten çok, hayatımdaki yerini görünür kılıyordu.
Wabi Sabi: The Wisdom in Imperfection, büyük iddialar ortaya koyan bir kitap değil. Daha çok, günlük hayatın dayattığı “mükemmel birey” fikrine karşı, eksiklerimizle de yürüyebileceğimize dair bir hatırlatma. Üstelik bunu yalnızca Japon felsefesi üzerinden değil, bizim kültürel hafızamızda çoktan yer etmiş bir bilgelikle buluşturarak yapıyor.
·
61 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.