Akhilleus'un Şarkısı
Dünya edebiyatının en destansı, en kahramanlık yüklü savaş anlatılarından birini konu alan Akhilleus’un Şarkısı, zor olanı başarır. Roman yalnızca mitolojik bir anlatıyı yeniden kurgulamakla kalmaz; bu savaşın ihtişamlı ve gösterişli duruşunu, bizzat kendi anlatısıyla sarsar. Okuru hayranlıkla izlemeye değil, düşünmeye ve sorgulamaya davet eden güçlü bir düşünsel alan açar.
Romanın temel sorularından biri şudur: İnsan neden özellikle güç gösterisi içeren anlatılarda kahraman görmek ister? Ve neden yarattığı bu kahramanı, hayalinin ötesinde düşünmek ya da kabul etmek istemez? Çünkü hayal edilen kahraman, insani özelliklerin çok üzerindedir: kusursuzdur, yanılmaz, tereddüt etmez, güçlüdür ve mutlak güven telkin eder. Bu nedenle kahramanın en küçük “yanlış” davranışı bile okurda hayal kırıklığı yaratır. Kahraman, insanın olmak isteyip asla olamayacağı hâlidir; onun düşmesi, idealin sarsılması demektir.
Madeline Miller, tam da bu noktada geleneksel kahraman anlatısını bilinçli biçimde kırar. Akhilleus’u tanrılaştırmak yerine insanlaştırır. Onu seven, kıskanan, öfkelenen, yanlış yapan, bazen savaşmak istemeyen, bazen egosunu ve hırsını öne çıkaran bir varlık olarak sunar. Böylece savaş karşıtlığı, doğrudan sloganlarla değil; insani duygular ve çelişkiler aracılığıyla anlatının merkezine yerleşir. Aşk ve sevgi, savaşın sert ve gösterişli duruşunu gölgede bırakır.
Romanın en çarpıcı etkilerinden biri, okuru “dokunulmaz destan”ın konforlu alanından bilinçli olarak çıkarmasıdır. Bu anlatıda savaşın kahramanları, savaşın içinde ve savaşın doğası gereği yanlışların tam ortasındadır. Öldürülenler artık yalnızca sayılar değildir; sessiz kahramanlar ve bastırılmış duygular anlatının ön planına çıkar.
Bu noktada romanın gerçek merkezine Patroklos yerleşir. Anlatıcı odur ve anlatının vicdanı da yine ondadır. Çocukluğunda bir kralın oğlunun ölümüne sebep olduğu için sürgüne gönderilen Patroklos, Akhilleus’un babasının sarayında onunla tanışır. Aralarındaki bağ, alışılmış dostluk tanımlarının ötesindedir. Birbirlerine duydukları sevgi içten, güçlü ve sıra dışıdır. Akhilleus onu yol arkadaşı seçer; Patroklos ise onun yanında olmayı varoluşunun merkezine koyar.
Ancak bu ilişki özellikle Akhilleus’un tanrı annesi Thetis tarafından hiçbir zaman onaylanmaz. Patroklos, bir kralın oğlu olmasına rağmen “denk” görülmez. Akhilleus’un babası ise bu bağa karşı çıkmaz. Bu karşıtlık bile, romanın güç ve soy temelli hiyerarşiyi nasıl sorguladığını gösterir.
Truva Savaşı patlak verdiğinde Akhilleus savaştan kaçamaz. Annesi onu korumak için başka bir kralın sarayında kız kılığına sokarak saklar; bu durum daha sonra Akhilleus’un aleyhine kullanılacaktır. Savaşa katılmaya karar verdiğinde, savaşmayı bilmeyen ama yanından ayırmak istemediği Patroklos’u da Truva’ya götürür. Akhilleus’un Yunan kralıyla yaşadığı ego çatışması sonucu savaştan çekilmesi, Patroklos’un onun miğferiyle savaşmak zorunda kalmasına yol açar. Patroklos bunu kahraman olmak için değil; daha fazla ölüm yaşanmasın diye, Akhilleus’un acısını dindirmek için yapar.
Akhilleus’un eylemleri ise roman boyunca sorgulanır. Savaş ganimeti olarak aldığı Briseis’i Yunan kralına karşı savunmaması, Hektor’un cesedini günlerce sürüklemesi, adaletle değil; hırs, öfke ve ölümsüzleşme arzusu ile hareket ettiğini gösterir. Akhilleus hiçbir zaman masumları korumak ya da adaleti sağlamak gibi bir amaç gütmez; onun derdi adını tarihe yazdırmaktır.
Bu anlatıda güzel duyguları, şefkati ve karşılıksız sevgiyi temsil eden tek gerçek kahraman Patroklos’tur. O ne iyi bir savaşçıdır ne de savaş yanlısıdır. Sıra dışı bir gücü, etkileyici bir duruşu yoktur. Bildiğimiz ya da hayal ettiğimiz anlamda bir kahraman değildir. Ama affedici, sessiz ve derin bir sevgisi vardır. Onu kahraman yapan da tam olarak budur.
Akhilleus’un Şarkısı şiddeti parlatmaz; acı, kayıp ve sevgiyle sınırlar. Kahramanı alkışlarken öldürülen masumların sessizliğini korur. Bu nedenle bu savaşın galibi yoktur. Milyonlarca insanın, saçma bir bahane uğruna öldüğü bir savaşın kazananı olamaz. Truva, savaşta yenilmiş olsa bile yaşam alanını savunduğu için ahlâken haklı taraftadır. Bu savaşı bahane eden Yunan kralları ise yayılma ve güç hırsı uğruna her şeyi feda etmiştir. Böyle savaşların ne kahramanı olur ne de kazananı; yalnızca ölen yoksul halklar kalır geriye.
Romanın okurlar arasında farklı ve hatta karşıt duygular uyandırması tesadüf değildir. Kimisi savaşın anlamsız yıkımını, kimisi yaşanan sevgiyi, kimisi ise ahlâkî bir sorgulamayı merkeze alır. Bu çoğulluk, romanın yazarından uzaklaşması değil; edebî canlılığının göstergesidir. Eser, her okurun dünyasında yeniden anlam kazanır.
Bu durum, Pablo Neruda’nın hayatını konu alan filmde postacının söylediği şu sözü hatırlatır:
“Şiir, onu yazana değil; ona ihtiyacı olana aittir.”
Akhilleus’un Şarkısı da böyledir. Her okurun ruh hâline, dünya görüşüne ve algısına göre yeniden kurulur; sanki her seferinde okurun romanı olur. İşte bu, romanın en güçlü yanlarından biridir.
Roman acıtır; ama aynı zamanda iyileştirir. Çünkü insanı idealize ederek değil, olduğu hâliyle kabul eder. Ve belki de bu yüzden, gerçekten sevilmeyi hak eder.
··
362 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.