Bütün Beyinli Çocuk, çocuk gelişimi alanında okuduğum ilk kitaplardan biri. Popülerliği oldukça yüksek olan bu kitabı, çocuk gelişimiyle ilgileniyorsanız görmüş olma ihtimaliniz çok yüksek. Benim bu kitaba başlama sebebim, çocuk beyin gelişimini daha yakından tanımak istememdi.
Duygu regülasyonu ile ilgili aldığım eğitimlerde çocukların ve yetişkinlerin beyinleri arasındaki farklara değinilmişti. Anlatılanlar zihnimde yeni sorular uyandırdı ve bu kitap benim için bir başlangıç noktası oldu.
Ailelerden sık sık şu cümleyi duyuyorum:
“İstediği olmadığında kendini yere atıyor, ağlıyor, bize vuruyor. Ters giden şeyler var, biz nerede yanlış yapıyoruz?”
Oysa çocuk beyniyle ilgili okumalar yaptığımızda, bunun gelişimin doğal bir parçası olduğunu biliriz. Çocuklar; istekleri engellendiğinde, ayrılık ve bağlanmaya dair tehditler hissettiklerinde, duyguları küçümsendiğinde, kendilerine bağırıldığında ya da öngörülemezlik ve belirsizlik yaşadıklarında bunu bir tehdit olarak algılarlar. Bu durumda beyinleri savaş–kaç–don moduna geçer.
İlkel beyin bölgesi olarak adlandırdığımız amigdala kontrolü ele alır; düşünme, sağlıklı karar verme, duygulara ve bedene hâkim olma, empati gösterme gibi işlevlerden sorumlu olan üst beyni adeta gasp eder.
Bu kriz anlarında; düşünmeden hareket etmeme, başkalarının söylediklerine kulak verme, hoşgörü gösterme, duyguları dikkate alma ve bağ kurma gibi beceriler devre dışı kalır. Çocuklar, istediklerinin olması için bağırabilir, kendilerini yerlere atabilir ya da çevrelerine zarar verebilirler.
Yetişkinler de günlük hayatta amigdalayı tetikleyen, çocukların yaşadıklarına benzer durumlar yaşarlar. Ancak çoğu zaman çocuklar kadar yoğun duyguların etkisiyle çevrelerine zarar verecek tepkiler vermezler (her yetişkin için bunu söylemek zor olsa da ). Bunun temel sebebi, çocukların üst beyin bölgesinin hâlâ “inşaat halinde” olmasıdır. Üst beynin gelişimi 20–25 yaşlarına kadar devam eder. Bu nedenle çocuklar bir tehdit hissettiklerinde genellikle alt beyin kontrolü ele alır.
Örneğin bir oyuncakçıya gittiğinizi düşünelim. Çocuğunuz kırmızı bir arabayı gösterip onu almak ister. Siz ise evde benzer bir oyuncağı olduğunu ve bugün oyuncak almayacağınızı söylersiniz. Çocuk, isteği engellendiği için kendini yere atıp ağlamaya başlar. O sırada yaptığınız mantıklı açıklama, çocuğun dünyasında pek bir anlam ifade etmeyebilir. Çünkü çocuğun zihninde şu düşünceler dolaşıyordur:
“Ben şu an o kırmızı arabayı istiyorum. İstiyorum işte! Evde varsa var, bunun tekerlekleri daha büyük! Banane, istiyorum!”
İşte tam bu anda çocuk, ebeveyninin regülatörlüğüne ihtiyaç duyar. Çünkü kendi duygularını regüle edebilecek bir sisteme henüz sahip değildir. Yaşadığı kriz durumunun anlamlandırılması; duygularının ve ihtiyaçlarının tanımlanması gerekir. Sakinleştikten sonra ise isteğinin neden gerçekleşmediğini, sebepleriyle birlikte anlaması sağlanmalı; ebeveyn sabırlı ve kararlı bir duruş sergilemelidir.
“Bütün Beyinli Çocuk” kavramını tam da bu noktada ele alabiliriz. Çocuk yoğun duygularının etkisi altındayken, ebeveynin regülatörlüğü sayesinde; sezgiler ve hayatta kalma içgüdüleriyle ilişkili olan alt beyin ile düşünerek karar vermeden sorumlu üst beyin arasında dikey entegrasyon, mantıktan sorumlu olan sol beyin ile duygulardan sorumlu olan sağ beyin arasında ise yatay entegrasyon sağlanır.
Çocuklarınıza bu desteği verdiğinizde; duygu fırtınalarına kapıldığında duygularını tanımlayabilen, onları kontrollü bir şekilde yaşayabilen, problem durumlarında kendini ifade edebilen, problem çözme ve sosyal becerileri gelişmiş bir yetişkin olma yolunda önemli bir temel atmış olursunuz.
··
217 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.