Benoni’yi okurken büyük bir olay, çarpıcı bir kırılma beklemedim. Zaten kitap da böyle bir şey vaat etmiyor. Hamsun, küçük bir kasabada, kimsenin pek ciddiye almadığı bir adamın hayatını anlatıyor. Ama sayfalar ilerledikçe şunu fark ediyorsun: mesele Benoni değil, ona bakan gözler.
Benoni başta saf, biraz gülünç, kolay yönlendirilen biri. Güçlü değil, iddialı hiç değil. Ama para ve statü devreye girdiği anda, aynı insan birdenbire “saygın” sayılmaya başlanıyor. Benoni’nin karakterinde büyük bir değişim yok; değişen, kasabanın ona yüklediği anlam. Bu bana rahatsız edici derecede tanıdık geldi. İnsanların kim olduklarından çok neye sahip olduklarıyla ölçüldüğü bir düzeni anlatıyor Hamsun, üstelik bunu bağırmadan yapıyor.
Kitabın beni en çok düşündüren yanı, Benoni’nin iradesizliği oldu. Hayatının öznesi gibi değil de, başkalarının elinde şekillenen bir figür gibi duruyor. Ne yaptığını tam bilmiyor ama yaptıkları sonuç doğuruyor. Hamsun burada insanın kendi hayatında ne kadar söz sahibi olduğu sorusunu sessizce ortaya bırakıyor. Cevap vermiyor; sadece bakmamızı istiyor.
Kasaba ise başlı başına bir karakter gibi. Ahlaklı değil, tutarlı hiç değil. Güçlü olana yanaşan, zayıfı görmezden gelen bir düzen var. Benoni yükseldikçe sevilmiyor; kabul ediliyor. Aradaki fark çok ince ama çok sert.
Benoni, büyük laflar etmeyen ama içten içe kemiren bir roman. Modernleşmenin, paranın, statünün insan ilişkilerini nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor ama bir çözüm önermiyor. Belki de bu yüzden etkisi uzun sürüyor. Kitabı bitirdiğimde Benoni’yi değil, onu mümkün kılan düzeni düşünüyordum. Ve bu düzenin hâlâ ne kadar tanıdık olduğunu.
·
45 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.