Bir Otelde Duran Hayatın İçinden Geçmek
Moskova’da Bir Beyefendi’yi okurken bir romanla değil, zamana bırakılmış bir insanla tanıştım. Kont Aleksandr İlyiç Rostov, dışarıdan bakıldığında tarihin kıyısına itilmiş bir aristokrat ama satırların içine girildiğinde, insan olmanın en ince, en zarif hâlini taşıyan bir bilinç. Bu kitap bana şunu hissettirdi: İnsan özgürlüğünü mekânlardan değil, ahlâkından, estetik anlayışından ve başkalarıyla kurduğu ilişkiden alıyor.
Kont Rostov, benim için bir karakterden çok bir ikizdi adeta. Hayat elinden alındığında bile hayata karşı inceliğini kaybetmeyen bir insanın portresi… O, kaybetmenin içinden vakâr çıkaran bir ruh hâlinin sahibi. Bir masayı nasıl kurduğunda, bir çocuğa nasıl baktığında, bir dosta nasıl kulak verdiğinde saklı onun felsefesi. Büyük laflar etmiyor, küçük anları ciddiye alıyor. Belki de asalet tam olarak budur. Böylece gücün, iktidarın ve ideolojilerin hızla değiştiği bir çağda nezaketin, sadakatin ve sorumluluğun zaman aşımına uğramadığını hatırlatıyor. Roman boyunca Kont’un Metropol Oteli’ne mahkûm edilişi, yüzeyde bir cezadır fakat derinlerde bu, insanın kendi iç âlemine çekilmesinin hikâyesidir. Hareket edemeyen bir bedenin, nasıl olup da genişleyen bir ruha dönüşebileceğini izledim: Kont’un bir cümleyi söyleyişini, bir insanı bekleyişini, bir şeye sessizce razı oluşunu izledim. Ve bu beni tuhaf bir şekilde rahatlattı. Çünkü dünya bana da bazen çok hızlı, çok gürültülü, çok hoyrat geliyor. Dış dünya küçülürken, Kont’un iç dünyası zarafetle büyüyor. Bu bana şunu düşündürdü: Meğer asıl yolculuk, haritalarla değil, vicdanla ve incelikle yapılıyormuş. Roman boyunca şunu da düşündüm: İnsan her şeyini kaybettiğinde geriye ne kalır? Statü gittiğinde, zaman elinden alındığında, yön duygusu kaybolduğunda… Kont’un bu düşünceme dair geriye bıraktığı şey ise şuydu: Nasıl biri olduğun.
Ben bu kitabı, bir hikâye okur gibi değil, bir insanla uzun bir sohbete oturmuş gibi okudum. Ve masadan kalktığımda, daha az acele eden, daha çok düşünen ve zarafetin hâlâ mümkün olduğuna inanan biri olarak kalktım. Her şey elinden alınabilir, ama sen kendini elinden verme. Zarafet hâlâ mümkün. İyilik hâlâ bir seçim. Ve insan, bulunduğu yerden daha büyük olabilir. Bu kitabı bitirdiğimde içimde kalan duygu bir hüzün değil, derin bir sükûnetti. Sanki bana şunu söyledi: “Dünya seni daraltabilir, ama sen kendini daraltmak zorunda değilsin.” Moskova’daki bu beyefendi, hayata karşı daha yavaş, daha dikkatli ve daha merhametli bakmayı öğretti bana. Sayesinde hızın bir erdem olmadığını, yavaşlığın ise bir tür ahlâk olabileceğini anladım. Modern dünyanın hoyratlığına karşı, neredeyse eski bir terbiyeyle yazılmış bu metin, beni aceleden utandırdı.
Amor Towles’ın dili sakin ama gösterişsiz değil, aksine, ölçülü bir estetikle örülmüş. Her cümle, tıpkı Kont’un davranışları gibi, gereksiz bir taşkınlıktan kaçınmakta. Bu romanın ahlâkı, bağırmıyor, baharla beraber doğan ve yeşilin, pembenin, kırmızının tüm tonuna bürünen çiçekler gibi cümbüşle açıyor.
Velhasıl, dili dış dünyanın tarihsel gürültüsünden bilinçli bir zarafetle geri çekerek kapatılmış bir mekânın içinde insanın anlam kurma kapasitesinin nasıl yelpazeden ufuklara dönüşebileceğini, özgürlüğün bazen hareketten değil özenle yaşanan zamandan ve dil tertibinden doğduğunu gösteren, hayatta zamanın nicelikten nitelik hâline geçişini izlenimlerin ritmi aracılığıyla sezginin iştahını okşayarak bir deneyime dönüştüren, yaşanan anların derinliğinde konumlanan ve terbiyelenen, cümleleri bir görgü ve ölçü disiplini olarak bir araya getirirken duyguları da hafiften kışkırtarak zorunluluklar karşısında insanın asıl direncinin nezaketi, sadakati ve içsel tutarlılığı sürdürmekte yattığını; varoluş inceliğinin ise ahlâklı bir dikkatle inşa edildiğini ileri süren, insanî yüceliğin ne kaçışla ne isyanla, bilakis gösterişsiz bir erdemle ve hikayelere sadık bir alakayla mümkün olduğunu fısıldayan o pek lezzetli kitap, bu kitaptır.
·
54 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.