Daha önce bu kadar uzun yazmamıştım, ki karşıyım böyle uzun incelemeye. Ancak bu sefer yazmak zorunda kaldım.
Öncelikle, epik bir anlatım bekleyen okurlar için uygun bir kitap değil; neredeyse akademik bir ders kitabı niteliğinde yazılmış. Bununla birlikte yazarın büyük bir emek harcadığı açık. İskender döneminde yaşanan askeri, siyasi ve kültürel gelişmeleri oldukça kapsamlı biçimde aktarıyor. Ancak bu yoğun detay anlatımı zaman zaman yorucu olabiliyor. Özellikle dönemin yer ve kişi isimlerinin fazlalığı, hem kalabalık hem de bizlere uzak olması nedeniyle dikkat dağıtıcı olabiliyor. Okumayı düşünenlerin bunu göz önünde bulundurması gerekir.
Büyük İskender, şüphesiz tarihin gördüğü en büyük komutanlardan biridir. Bugün hala onu konuşuyor olmamız bile tarihsel büyüklüğünün kanıtıdır. Askeri cesareti, stratejik zekası ve politik hamleleri tartışılmaz ölçüde etkilidir. Persleri sisteme dahil etmesi, yerel yönetimleri tamamen yok etmeyip dönüştürmesi ve kültürel sentez arayışı onun yalnızca bir savaşçı değil, aynı zamanda güçlü bir politik aktör olduğunu da gösterir.
Ancak şahsi kanaatim, dönem propagandasının ve sonraki tarih anlatısının onu olduğundan daha da büyüttüğü yönünde. Gordion düğümü örneğinde olduğu gibi, bazı sembolik ya da tartışmalı eylemler zamanla “deha, çözüm odaklı” anlatısına dönüştürülmüş olabilir. Kendini önce tanrının oğlu, ardından doğrudan tanrı olarak görmesi, adına kurban kesilmesini istemesi ve secde dayatması, bana göre ciddi bir megalomani göstergesidir. Thebai’yi yerle bir etmesi, Kleitos’u öfke anında öldürmesi ve zaman zaman kontrolsüz davranışlar sergilemesi de bu düşüncemi destekliyor. Tam bir güç sarhoşluğuna kapılmış bir karakter olduğunu düşünüyorum.
Ayrıca babası ikinci Filip’in kurduğu disiplinli ordu sistemi ve yanında bulunan tecrübeli komutanlar (özellikle Parmenion) onun ilk başarılarında önemli rol oynamıştır. Bu güçlü altyapı olmadan aynı ölçekte bir yükseliş mümkün olur muydu, pek emin olamıyorum. İskender’in büyüklüğü inkar edilemez; ancak bu büyüklüğün arkasında güçlü bir mirasın ve başlangıçtaki desteğin bulunduğunu da unutmamak gerekir.
Bu noktada, İskender’i örnek alan Hannibal’ın askeri deha açısından daha üstün olduğu kanaatindeyim. Hannibal daha sınırlı imkanlarla, daha az kurumsal destekle ve çok daha zor şartlar altında olağanüstü taktik başarılar elde etmişti. İskender tarihsel sonuç bakımından daha büyük olabilir; ancak askerî dehanın saflığı ve karakter asaleti açısından Hannibal bana daha etkileyici gelmektedir.
Sonuç olarak, İskender’i hem eleştirel hem de hakkını teslim ederek değerlendirmek gerekir. O, tarihin en büyük krallarından biridir; fakat aynı zamanda kibri, sertliği ve propaganda gücüyle büyümüş tartışmalı bir figür olduğu kanaatindeyim. Herkese iyi okumalar.
·
48 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.