Saatleri Ayarlama Enstitüsü – kendime notlar.
Ahmet Hamdi Tanpınar, bu romanda bize sadece bir hikâye anlatmaz; Türkiye’nin modernleşme macerasını ince ince ti’ye alır.
Başkahraman Hayri İrdal, hayatını “bir türlü ayarlayamayan” sıradan bir adamdır. Ne zamana uyum sağlayabilir ne de kendine…
Hayri İrdal’ın yolu, her şeyi “düzene sokma” iddiasındaki Halit Ayarcı ile kesişir. Halit Ayarcı, Batılılaşma hevesinin ete kemiğe bürünmüş hâlidir: pratik, girişimci, parlak fikirli ama yüzeysel.
Birlikte kurdukları “Saatleri Ayarlama Enstitüsü”, görünüşte saatleri doğru ayarlamak için vardır; gerçekte ise işlevsiz ama gösterişli kurumların, kâğıt üzerinde işleyen düzenlerin sembolüdür.
Roman boyunca şunu fark ederiz:
Saatler ayarlansa bile insanların zamanı ayarlanamaz.
Toplum “ilerliyor” gibi görünür, ama bireyin iç dünyasında bir yerlerde hep bir kopukluk, bir yabancılaşma kalır.
Tanpınar’ın mizahı ince, eleştirisi derindir:
Batı’yı taklit ederken kendi ruhunu kaybetme tehlikesi
Kurumların içinin boşalması
Bireyin modern dünyada savrulması
Kendi fikirlerim;
Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü okurken toplumda derin bir yozlaşma gördüm.
Batılılaşma toz pembe bir hayal gibi sunuluyor; fakat bu hayalin ardında kendi olamayan insanlar var.
Bir “şey” olmak uğruna, aslında hiçbir şey olamayan hayatlar…
İnsanların her şeye inanma ihtiyacı, bir yere ait olma telaşı, içi boş bir modernlik gösterisi…
Roman boyunca kurulan düzenin bir adı var ama bir ruhu yok.
Saatler ayarlanıyor belki; fakat insanların iç dünyası darmadağın.
Bu kitabı bitirdiğimde aklımda kalan his şu oldu:
Toplum ilerliyor gibi yapıyor ama insan kendi içinden geriliyor.
31 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.