Metropolis
Bu kitabı Bilim-kurgu’da bir klasik olduğu için okudum ve özellikle Star Wars’ın C-3PO’yu metropolisten esinlendiğini öğrenince bu kitaba karşı olan heyecanım ve beklentim arttı fakat beni hayal kırıklığına uğrattı. Kitap beni betimlemeleriyle boğdu. En basit betimlemeleri öyle bir derinlemesine yazılmış ki, cümleyi bitirdiğinizde hikayede nerede kalmıştım diye düşünüyorsunuz. Betimlemeler o kadar uzun ve gereksiz karmaşıktı ki açıkçası ben kafamda şehri canlandırmakta zorladım.
Öncelikle spoiler içeren kitap özetini yazıp daha sonra incelememin devamını yazacağım o yüzden yalnızca incelemeyi okumak isterseniz aşağı kaydırın.
Roman, geleceğin devasa şehri Metropolis’te geçer. Şehir ikiye bölünmüştür:
Yukarıda, gökdelenler, bahçeler ve lüks içinde yaşayan yönetici elit sınıf.
Aşağıda, makinelerin başında durmaksızın çalışan işçiler.
Şehrin yöneticisi Joh Fredersen’dir. Metropolis’in düzeni, katı bir sınıf ayrımına dayanır. İşçiler yeraltında makinelerle neredeyse organik bir bütün hâlinde çalışırken, yukarıdaki elit sınıf onların emeği sayesinde konfor içinde yaşar.
Joh Fredersen’in oğlu Freder, ayrıcalıklı bir hayat sürmektedir. Ancak bir gün yeraltından gelen işçi çocuklarını ve onların başında bulunan Maria’yı görür. Maria, işçilere umut aşılayan, barışçıl ama güçlü bir figürdür. Freder ilk görüşte Maria’dan etkilenir ve onun rehberliğinde yeraltı dünyasını keşfetmeye karar verir.
Freder, makinelerin başında çalışan işçilerin ne kadar ağır koşullarda yaşadığını görür. Bir sahnede, dev bir makineyi Moloch adlı bir canavar olarak hayal eder; işçiler adeta kurban edilmektedir. Bu sahne, romanın en çarpıcı metaforlarından biridir: Sanayileşme insanı yutmaktadır.
Maria, işçilere sabırlı olmalarını ve bir “arabulucu”nun geleceğini söyler. Ona göre baş (yönetici sınıf) ile eller (işçiler) arasında kalp (empati) olmalıdır.
Joh Fredersen ise işçiler arasında bir ayaklanma ihtimali olduğunu fark eder. Şehrin kontrolünü kaybetmemek için çılgın mucit Rotwang’dan yardım ister. Rotwang, “Maschinenmensch” adlı insansı bir robot yaratmıştır. Fredersen, bu robota Maria’nın yüzünü verir ve işçiler arasında kaos çıkarmasını ister.
Robot Maria, gerçek Maria’nın aksine kışkırtıcı ve manipülatif bir figürdür. İşçileri ayaklanmaya teşvik eder. Aynı zamanda yukarı şehirde de ahlaki bir çöküşe yol açar; erkekleri baştan çıkarır, düzeni bozar.
Sonunda işçiler isyan eder ve makineleri sabote eder. Ancak makineler durunca yeraltı şehri su altında kalır ve işçilerin çocukları ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Gerçek Maria ve Freder çocukları kurtarır.
Robot Maria yakalanır ve yakılarak yok edilir; alevler içinde tekrar metal formuna dönmesi, kimlik ve yanılsama temasını görsel olarak güçlendirir.
Romanın finalinde Freder, babası Joh Fredersen ile işçilerin temsilcisi Grot arasında arabuluculuk yapar. El sıkışırlar. Roman, ünlü mesajıyla sona erer:
“Baş ile eller arasında arabulucu kalp olmalıdır.”
İnceleme’nin Devamı;
Metropolis fikir olarak büyük ama uygulama olarak zayıf bir roman.
Romanın en güçlü yanı, atmosferi ve yarattığı distopik şehir imgesi. Yukarıdaki steril zengin yaşamı ile yeraltındaki karanlık makine cehennemi arasındaki kontrast etkileyici. Ancak karakterler neredeyse tamamen sembol düzeyinde kalıyor. Freder bir ideal, Maria bir azize, Joh Fredersen bir tiran… Hepsi fikirleri temsil ediyor ama insan gibi hissettirmiyor.
Anlatım zaman zaman aşırı melodramatik. Özellikle final kısmı, karmaşık bir sınıf çatışmasını neredeyse masalsı bir uzlaşmayla çözüyor. “Kalp arabulucu olmalı” mesajı iyi niyetli ama fazla basit. Derin bir politik analiz yerine duygusal bir slogan gibi kalıyor. Bu kitap dönemine göre cesur olsa da bu anlamını modern dünyada kaybetmiş bence.
Robot Maria bölümleri ilgi çekici olsa da, psikolojik derinlikten çok görsel ve sembolik bir etki yaratıyor. Bu durum, romanı fikir romanı yapıyor ama güçlü bir edebi deneyim sunmasını engelliyor.
Ayrıca dil yer yer didaktik ve tekrar eden bir yapıya sahip. Karakterlerin iç dünyası yerine büyük cümlelerle verilen mesajlar ön planda.
Romanın en büyük sorunlarından biri didaktik olması. Mesaj açık, hatta fazla açık. Sınıf çatışması gibi karmaşık bir mesele, romantik bir el sıkışma ile çözülüyor. “Kalp arabulucu olmalı” fikri iyi niyetli ama aşırı basit.
Ayrıca melodram seviyesi yüksek. Özellikle final bölümü duygusal yoğunlukla yüklü ama ikna edici değil. Politik ve toplumsal sorunlar, masalsı bir çözüme bağlanıyor.
Baktığım Bazı yorumlarda romanın, edebi bir anlatıdan çok bir film taslağı gibi hissettirdiği yazılıyor ve buna çok katılıyorum. Özellikle makine tasvirleri ve kalabalık sahneler, psikolojik derinlikten çok görsel etki yaratmaya odaklı bulunuyor.
·
87 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.