Kitap tam bir hayal kırıklığı. Başlıktaki vurgu son derece güçlü: “Adalet nedir?” Böylesine, felsefenin en temel sorularından birine cevap arayışı, oldukça iddialı. Ancak kitap ilerledikçe, bu soruya tatmin edici bir yanıt bulmaktan ziyade, adalet kavramının sistematik biçimde dağıtıldığını gördüm.
Benim beklentim adaletin etik, toplumsal ve insani boyutlarına dair derinlemesine bir tartışmaydı. Kelsen ise meseleyi neredeyse tamamen normatif hukuk teorisinin dar çerçevesine sıkıştırmış. Adalet, yaşayan bir toplumsal deneyim olmaktan çıkıp soyut bir mantık problemine indirgenmiş. Bu yaklaşım entelektüel olarak tutarlı olabilir; fakat okur açısından ciddi bir mesafe yaratmış. Kitap boyunca kavramlarla didindim durdum; ama gerçek dünyaya dokunan bir adalet tartışmasıyla karşılaşmadım.
En çok zorlandığım nokta, Kelsen’in adalet fikrine karşı sergilediği kuşkucu tavır oldu. Adaletin göreceli olduğu iddiası elbette tartışılabilir; fakat burada "görecelilik", adalet arayışını anlamsızlaştıracak kadar ileri götürülmüş. Bir noktadan sonra adalet diye bir şeyin olmadığı, yalnızca farklı değer yargılarının var olduğu fikri bile dürtüyor insanı. Bu bakış açısı teorik düzlemde ilginç olsa da adalet kavramının pratik ve ahlaki önemini fazlasıyla zayıflatıyor.
Kitabın dili de benim için ayrı bir sorun teşkil etti. Akademik titizlik adına kullanılan yoğun soyutlama, metni kuru ve yorucu hale getirmiş. Felsefi derinlik ile okuma akıcılığı arasındaki denge çoğu zaman kaybolmuş. Kavramsal netlik hedeflenirken metin feda edilmiş gibi hissettim.
Sonuç olarak, kitabı bitirdiğimde adalet hakkında daha berrak bir anlayışa sahip olduğumu söyleyemem. Aksine, kavramın içinin bilinçli biçimde boşaltıldığı duygusuyla baş başa kaldım. Kelsen’in yaklaşımının teorik değeri inkâr edilemez; ancak benim için kitap, adalet sorusunu aydınlatmaktan çok onu daha da çetrefilli hâle getiren bir çalışma olarak kaldı.
·
76 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.