Esenlikler. Tarihi Türk Lehçeleri-Karahanlıca-Harezmce-Kıpçakça Dersleri kitabıyla birlikteyim. Orta Türkçe Dönemi diye adlandırılan bu dönemde Türklerin İslamiyet'i kabul ettiğini ve ilk İslami eserleri verdiğini görüyoruz. Arapça ve Farsça sözcüklerin dilimize girdiği bu dönemde eserler çokça Arap alfabesiyle yazılmış. Uygur alfabesi de kullanılıyor olmakla birlikte sanatçılar eserlerini daha çok Arap alfabesiyle yazmayı seçmiş.
.
Karahanlıca dil özellikleri yönüyle eski Türkçeye daha yakın. Bazı araştırmacılar bu yüzden Karahanlıcayı eski Türkçe dönemi içerisine alır. İlk metinlerimizden Kutadgu Bilig ilkleri bünyesinde barındırır. Siyasetname özelliği taşıyan eserde hükümdara öğütler sembolik bir üslupla verilir. Bu yüzden yazarına hükümdar tarafından Has Hacip ünvanı verilmiştir. Türklerin ilk sözlüğü Divan-ı Lügati't-Türk de önemlidir. Kaşgarlı Mahmut'un çok değerli bu çalışması Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmıştır. Kaşgarlı Mahmud'un bu dil şuuruna hayran olmamak imkansız. İslamiyet'i kabul eden biziz ancak bize Arapça öğretmek yerine Araplara Türkçe öğretiyor. Bu Türk milletinin büyüklüğüne övgü dolu bir hareket. Atabetül Hakayık Edip Ahmet Yükneki'nin eseri bir nasihatname türündedir. Divan-ı Hikmet Hoca Ahmet Yesevi'nin İslamiyet'i yaymak amacıyla yazdığı hikmetlerinden oluşan bu dönemin önemli metinlerindendir. Bu dönemde ilk Kur'an'ı Kerim çevirileri yapılmış. Kitapta bu metinlerden örnekler ve tahliller görmekteyiz.
.
Harezm dönemine gelecek olursak bu dönemi bir geçiş dönemi olarak niteleyebiliriz. Dil özellikleri bakımından bir geçiş evresi olarak görebiliriz. Bu dönemde de çok önemli eserler yazılmıştır. Mukaddimetül Edeb, Kısasül Enbiya, Muinül Mürid, Hüsrev ü Şirin, Muhabbetname, Nehçül Feradis, Miraçname, Siracül Kulub, İbni Mühenna Lugati, Kur'an'ı Kerim çevirileri. Burada da yine Harezm Türkçesi özellikleri gösterilmiş, metinlerden örnekler verilmiş, tahlili yapılmıştır.
.
Kıpçak Türkçesinde Kıpçakların yanı sıra, Alman, İtalyan ve Ermenilerin Kıpçakça yazdığı eserler gözümüze çarpmaktadır. Latin harfleriyle yazılmış ilk Türkçe eser Kodex Cumanicus bu dönemin önemli eserlerinden biridir.İki defterden oluşur. Alman defteri, İtalyan defteri. Burada Hıristiyanlığı Kıpçaklar içerisinde yaymak amacı güdülmüştür. Ermeni harfli Kıpçakça metinler de bu dönemde önemlidir. Memlük Kıpçak eserlerini beş başlık altında inceliyoruz. 1.Sözlük ve Gramer Kitapları, 2.Edebi Eserler, 3.Fıkıh Kitapları, 4.Askerlik ve Okçulukla İlgili Eserler, 5.Atçılık ve Baytarlıkla İlgili Kitaplar. Kitapların isimleri ve özellikleri tek tek açıklanmıştır. Bu dönemde yabancıların da Kıpçakça yazdığını söylemiştim. Bu eserlerde bazı yazım yanlışları yapılmış, yazarlar kendi dillerine özgü durumları Kıpçakçada göstermişler, kendi dillerinden kelimeler eklemişlerdir. Kodex Cumanicus'tan, Ermeni Harfli Kıpçakça metinlerden, Memlük Kıpçakçasından metinlerden örnekler verilmiş, tahlilleri yapılmıştır. Kitabın sonunda daha fazla örnek metinler yer almaktadır. Kapsamlı bir şekilde hazırlanmış bu ders kitabını okumak, dilimizin serüvenini görmek beni çok mutlu etti. İlgililere öneririm.
·
61 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.