Öncelikle şunu belirteyim, bu kitabı ilk defa Türkçeye kazandıran ithaki yayınlarına teşekkür ediyorum. Dickens ın bu romanı bir hayli geç çevrilmiş Türkçeye. Çevirmen Aslı Biçen kitabın karmaşık kurgusuna rağmen iyi iş çıkarmış.Üzüldüğüm bir nokta var. Kitapta bir hayli yazım hatası var. Bendeki kitap dördüncü baskı olmasına rağmen yazım hatalarının düzeltilmemiş olması şaşırtıcı. Bu kitap Dickens ın en iyi üç kitabından biri olarak kabul ediliyor. Kitapta halkın Yahudilere olan olumsuz bakış açısına bir gönderme var. Yahudi Riah karakterini olumlayarak daha önceki eserlerinde çizmiş olduğu "kötü yahudi" karakterinden vaz geçiyor. Bu kitapla ilgili bir yapay zeka incelemesi bırakıyorum. Unutulanı hatırlamak adına.
Charles Dickens'ın son tamamlanmış romanı olan Müşterek Dostumuz (Our Mutual Friend), yazarın ustalığının zirvesine ulaştığı, toplumsal eleştirinin karanlık ve derin sularında yüzdüğü bir başyapıttır.
İşte bu dev eserin katmanlı bir incelemesi:
1. Tematik Odak: Çöp ve Para
Kitabın en çarpıcı simgesi, Londra'nın kıyısındaki devasa toz/çöp yığınlarıdır (Dust mounds). Viktorya dönemi Londra'sında bu yığınlar aslında birer servet değerindeydi (içindeki geri dönüştürülebilir atıklar nedeniyle).
Eleştiri: Dickens, paranın ve mirasın "pislik" üzerine kurulu olduğunu savunur. İnsanların bu çöp yığınları için birbirini parçalaması, yozlaşmış bir toplumun aynasıdır.
Thames Nehri: Nehir, hem yaşamın hem de ölümün kaynağıdır. Kitap bir cesedin nehirden çıkarılmasıyla başlar; bu, paranın insan hayatından daha değerli görüldüğü bir sistemin açılış sahnesidir.
2. Karakter Analizi ve Sosyal Tabaka
Roman, Dickens'ın en geniş karakter yelpazelerinden birine sahiptir:
John Harmon: Kimliğini gizleyerek kendi mirasının peşine düşen, "öldü" sanılan adam. Kimlik ve dürüstlük temasını temsil eder.
Bella Wilfer: Başlangıçta paraya tapan, yüzeysel bir karakterken; sevgi ve fedakârlıkla dönüşüm geçiren, Dickens'ın en başarılı kadın karakterlerinden biridir.
Boffin Çifti: "Altın Kalpli Çöpçü" olarak bilinen bu çift, zenginliğin insanı bozmak zorunda olmadığını kanıtlayan, kitabın umut ışıklarıdır.
Bradley Headstone: Takıntılı ve karanlık öğretmen karakteriyle Dickens, o dönemki eğitim sisteminin duygusuzluğunu ve sınıf atlama hırsının tehlikelerini eleştirir.
3. Kurgu ve Dil
Karmaşık Örgü: Kitapta iç içe geçmiş onlarca alt hikâye bulunur. Başta kopuk görünen olaylar, kitabın sonunda muazzam bir matematiksel hassasiyetle birbirine bağlanır.
Mizah ve Hiciv: Dickens, üst sınıfın yapaylığını (Veneering ailesi üzerinden) keskin bir dille eleştirir. Onların "cilalı" hayatları ile nehir kıyısındaki sefalet arasındaki zıtlık, romanın dinamizmini sağlar.
Neden Okumalı?
Eğer İki Şehrin Hikâyesi'ndeki heyecanı ve Büyük Umutlar'daki karakter derinliğini seviyorsanız, Müşterek Dostumuz bunların hepsini kapsayan daha olgun bir eserdir. Sadece bir gizem romanı değil, aynı zamanda modern dünyanın tüketim hırsına 160 yıl öncesinden yazılmış sert bir protestodur.
Küçük Bir Not
Kitabın hacminden dolayı sabırlı bir okuma gerektirdiğini hatırlatmakta fayda var; ancak Dickens'ın kurduğu o puslu Londra atmosferine bir kez girdiğinizde, nehrin akıntısına kapılıp gidiyorsunuz.