Tolstoy’un insan ruhunun karanlık ve aydınlık yönlerini iki farklı öykü üzerinden izlediği bir yapı sunuyor. “Şeytan”da bireysel arzuların ve iç gerilimlerin gündelik hayatla nasıl çatıştığını görürken, “Peder Sergi”de manevî arayışın kişiyi hangi noktalara taşıyabileceğini takip ediyoruz.
Her iki metinde de karakterlerin iç dünyası adım adım açılıyor; seçimlerinin, kaçışlarının ve yüzleşmelerinin arka planı sakin bir anlatımla işleniyor. Tolstoy, insanın kendisiyle giriştiği mücadeleyi hem bireysel hem toplumsal bir çerçevede ele alıyor.
Kitap, iki farklı yönelişi yan yana getirerek okura insan doğası üzerine düşünmek için geniş bir alan bırakıyor. Öyküler ilerledikçe karakterlerin kırılma noktaları ve iç hesaplaşmaları daha belirgin hâle geliyor.
Sonunda okur, her bir hikâyede insanın neyi neden seçtiğine dair farklı bir pencereyle baş başa kalıyor.