Kaygılarımızın Kışı
John Steinbeck – Kaygılarımızın Kışı
Bazı kitaplar bittiğinde sadece “güzeldi” demezsin; sende bir tortu bırakır, zihninin bir köşesinde yaşamaya devam eder. Kaygılarımızın Kışı benim için tam olarak böyle bir kitaptı. Ve açık söyleyeyim: çok beğendim. Hem çok katmanlı hem de inanılmaz akıcı bir romandı. Steinbeck öyle bir anlatıyor ki, fark etmeden karakterlerin zihninin içine giriyor, onların utancını, öfkesini, kırılganlığını ve suskunluğunu yaşamaya başlıyorsun.
Bu kitap nedense diğer Steinbeck eserleri kadar çok konuşulmuyor. Oysa bana kalırsa çok daha fazla duyulması gereken, hatta Steinbeck’in en sarsıcı eserlerinden biri.
Romanın merkezinde Ethan Allen Hawley var. İlk bakışta sıradan, hatta yer yer iyi kalpli, ailesini düşünen, biraz kırılmış ama hâlâ “dürüst” kalmaya çalışan bir adam gibi görünüyor. Ama kitap ilerledikçe Ethan’ın aslında ne kadar çatallı, ne kadar çelişkili, ne kadar çözülmesi zor biri olduğunu görüyorsun. Sanırım kitabın en güçlü yanı da bu: Ethan ne tam iyi biri, ne tam kötü biri. Ne tamamen kurban, ne tamamen suçlu. O, ahlâk ile ihtiyaç arasında sıkışmış bir insan.
Ve Steinbeck burada sadece bir adamı anlatmıyor. Ethan üzerinden, aslında bütün bir toplumun çürümesini gösteriyor.
Kasaba zaten başlı başına ayrı bir karakter gibi. Eskiden itibarlı, canlı, varlıklı bir yerken şimdi içten içe çürüyen, kendini saygınlıkla kamufle eden bir yapı hâline gelmiş. İnsanların rüşveti, çıkar ilişkilerini, hukuksuzluğu neredeyse “normal” saydığı bir düzen var. En vurucu cümlelerden biri de aslında bu dünyanın özeti gibi:
“Bütün insanlar ahlâklıdır. Yalnızca komşuları ahlâksızdır.”
Kitap boyunca herkes kendini haklı çıkarıyor; kimse kendine “kötü” demiyor. Zaten Steinbeck’in derdi de burada başlıyor.
Ethan’ın trajedisi şu: O da sistemden tiksiniyor ama bir noktadan sonra o sistemin parçası olmaya başlıyor. Önce zihninde gerekçeler üretiyor, sonra kendi ahlâkını eğip büküyor, sonra da artık dönüşmeye başladığını görüyor. En sarsıcı tarafı ise bunun bir anda olmaması. Kötülük ya da yozlaşma burada büyük bir patlamayla gelmiyor; küçük tavizlerle, küçük susuşlarla, küçük “mecburiyetlerle” geliyor. Bence romanın en rahatsız edici gücü de burada.
Kitapta beni en çok etkileyen şeylerden biri Ethan’ın sürekli şaka yapması, ironik konuşması ve her şeyi hafifletmeye çalışmasıydı. Başta bu sadece zeki bir anlatıcı tavrı gibi geliyor ama sonra anlıyorsun ki bu adam aslında sürekli kendini koruyor. Mizah, onda bir zarafet değil sadece; aynı zamanda bir savunma biçimi. Ciddiye aldığı anda kendi içindeki karanlıkla yüzleşmek zorunda kalacak çünkü.
Aile tarafı da en az ahlâk meselesi kadar güçlü işlenmiş. Ethan’ın Mary ile ilişkisi özellikle çok ilgimi çekti. Çünkü yüzeyde sevgi var ama altında ciddi bir iletişimsizlik, sınıfsal kaygı, para baskısı ve birbirini tam duyamama hâli var. Mary bazen Ethan’ı anlamıyor gibi, Ethan da bazen Mary’yi gerçekten yanında istiyor ama aynı anda ondan uzak da duruyor. Bu evlilikte sıcaklık kadar bir yalnızlık da var. Zaten Ethan’ın “evin içinde bile tek başına kalabilen” bir karakter oluşu romanın damarlarından biri.
Çocuklar da romanda sadece arka plan değil. Özellikle onların başarı, yarışma, görünür olma, “bir şey olma” meselesi üzerinden kurulan dünya çok çarpıcıydı. Ethan’ın çocuklarıyla yaşadığı o küçük ama çok şey anlatan anlarda şunu hissediyorsun: ahlâki çözülme sadece yetişkinlerin meselesi değil; nesilden nesile geçen bir şey.
Ailedeki o “sihirli nesne” gibi aktarılan taşın da bu yüzden çok anlamlı olduğunu düşünüyorum. O taş bence sadece bir eşya değil; miras, hafıza, suçluluk, soy devamlılığı ve ruhsal yükün somutlaşmış hâli. Özellikle Ethan’ın ona yüklediği anlamlar, çocukluk–ergenlik–yetişkinlik boyunca değişen bakışı, kitabın psikolojik derinliğini bambaşka bir seviyeye taşıyor.
Romanda beni en çok etkileyen bölümlerden biri de Ethan’ın kendi vicdanıyla yaptığı pazarlıklar oldu. Çünkü o, yaptığı şeylerin yanlış olduğunu biliyor. Ve işin en acı kısmı da bu zaten:
Bazı insanlar kötülüğü bilmeden yapar; Ethan ise bilerek, kendini kandıra kandıra yapıyor.
Ama buna rağmen ona tamamen nefret de edemiyorsun. Çünkü Steinbeck seni sürekli şu sorunun içine itiyor:
“Onun yerinde olsan sen ne yapardın?”
Bence kitabın gücü tam burada yatıyor. Sana rahat bir okuma sunmuyor. Ethan’ı çözmeye çalışırken aslında insan doğasını çözmeye çalışıyorsun.
Para, itibar, sınıf atlama, aileyi koruma, toplumun onayı, erkeklik baskısı, ahlâk, suç, utanç, arzu, korku… Hepsi romanın içinde çok doğal bir şekilde akıyor. Ve buna rağmen kitap asla ağırlaşmıyor. Aksine, dili ve anlatımı sayesinde gerçekten çok akıcı ilerliyor.
Ben bu kadar psikolojik ve düşünsel yoğunluğu olup da bu kadar rahat okunan çok az roman gördüm.
Final kısmı ise bence kitabın bütün ruhunu topluyor. Orada artık Ethan’ın iç dünyasıyla dış dünya tamamen iç içe geçiyor. Deniz, taş, fener, karanlık, miras, suçluluk… Hepsi sembolik olarak birleşiyor. O bölümlerde Steinbeck sadece hikâye anlatmıyor; adeta karakterin ruhunu manzaraya yayıyor. Ve insan kitabı bitirdiğinde sadece “ne oldu?” diye değil, “bu adamın içinde tam olarak ne kırıldı?” diye düşünüyor.
Kısacası Kaygılarımızın Kışı, benim için sadece bir ahlâk çöküşü romanı değil; aynı zamanda insanın kendine yabancılaşmasının, sınıf baskısının, aile içi sessizliklerin ve toplumun “herkes yapıyor” diyerek meşrulaştırdığı çürümenin romanıydı.
Ve bütün bunları didaktik olmadan, çok canlı, çok insani ve çok akıcı bir şekilde anlatıyor.
Bence bu kitap çok daha fazla konuşulmayı hak ediyor.
Steinbeck’in en sessiz ama en derinden yaralayan eserlerinden biri olabilir.
Çok sevdim. Çok etkilendim. Ve uzun süre aklımdan çıkacağını sanmıyorum.
·
59 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.