Ulus Baker: Birini Öldürmek Neden Kötüdür?
Ulus Baker, bu soruyu geleneksel ahlak kurallarının (din, hukuk, toplumsal yargılar) ötesine geçerek, Baruch Spinoza'nın "Etik" felsefesi üzerinden yanıtlar. Baker'ın bu konudaki açıklamaları, "kötülük" kavramına bakış açımızı kökten değiştiren bir derinliğe sahiptir.
1. Doğa ve Tanrı Açısından Kötü YokturBaker'a göre, doğa (veya Spinoza'nın deyimiyle Tanrı) düzleminde "iyi" veya "kötü" diye bir şey yoktur. Doğa sadece var olan eylemlerden, birleşmelerden ve ayrışmalardan ibarettir. Bir aslanın bir ceylanı öldürmesi doğa için kötü değildir; bu sadece bir bedenin (aslan) gücünün başka bir bedenle (ceylan) girdiği bir etkileşimdir.
2. Fiziksel Eylem Olarak ÖldürmekBirini öldürmek fiziksel bir eylemdir. Baker, Spinoza'dan yelpazelenen bir örnekle bunu açıklar: Bir hançeri bir bedene daldırmak, kasların ve kolun bir hareketidir. Bu hareket kendi başına ne iyidir ne de kötüdür; sadece bir fiziksel güç kullanımıdır.
3. Neron ve Orestes ÖrneğiBaker, bu noktada iki tarihi/mitolojik figürü karşılaştırır:•Neron: Annesini öldürmüştür ve tarih onu bir "canavar" olarak anar.•Orestes: O da annesini öldürmüştür, ancak o bunu babasının öcünü almak için yaptığı için toplum tarafından daha "anlayışla" karşılanmıştır.Baker (Spinoza aracılığıyla) şunu sorar: Fiziksel eylem (hançeri daldırmak) aynıyken, neden biri kötü diğeri daha az kötüdür?
4. Kötülüğün Tanımı: "Kederli Duygular" ve "Azalan Güç"Baker'a göre bir eylemi "kötü" yapan şey, o eylemin yaşam kudretini (conatus) azaltmasıdır.•Kötü Karşılaşma: Birini öldürmek, o kişinin bedeninin bütünlüğünü (karakteristik ilişkisini) bozmak demektir. Bu, doğada bir "bozulma" ve "dağılma" yaratır.•Kederli İmaj: Katil, kurbanını öldürürken aslında kendi zihninde de "kederli bir imaj" (nefret, öfke, korku) ile dolar. Bu duygular, katilin kendi var olma gücünü de aşağı çeker.
Özetle: Birini öldürmek kötüdür, çünkü bu eylem hem öldürülenin hem de öldürenin yaşam gücünü azaltan, "kederli" bir karşılaşmadır. Kötülük, dışsal bir yasak olduğu için değil; yaşamın, sevincin ve gücün önünde bir engel olduğu için kötüdür.Basit Bir Özet: Elma ÖrneğiBaker, bunu Tanrı'nın Adem'e elmayı yasaklamasıyla bağdaştırır. Tanrı Adem'e "Elmayı yeme, yoksa seni cezalandırırım" (ahlaki yasa) dememiştir. Aslında "O elma senin bünyene uygun değil, yersen zehirlenirsin, varlığın bozulur" (etik uyarı) demiştir.Aynı şekilde, birini öldürmek de bir "zehirlenme" halidir. Toplumun yasaklamasından ziyade, yaşamın özüne, birleşme ve güçlenme doğasına aykırı olduğu için etik olarak yanlıştır.
Burak Yelin
·
25 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.