Bu kitap gerçekten bir inceleme mi, yoksa bir iddianame mi?
Bu kitap kendini bir “araştırma ve inceleme” gibi sunuyor; ancak açıkça araştırmadan çok bir suçlama metni, incelemeden çok ideolojik bir saldırı yazısı. Bir fikir sistemini çözümlemek yerine, onu daha baştan “patolojik”, “hezeyan”, “narsizm”, “ırkçılık” gibi yaftalarla bastırıyor. Böyle bir metin fikri mücadele değil, öfkeli bir iddianamedir. Düşünce üretmek yerine ifşa etmeye yaslanıyor. Bu, ciddi bir zaaf.
Daha başlıklardan itibaren yön belli: tarih, psiko-sosyal analiz, Türkosentrik varyasyonlar, ihanet, öznellikten çıkarma… Bu iskelet disiplinli görünüyor; ancak aynı zamanda baştan sonucu yazılmış bir suç dosyası gibi ilerliyor.
Millet fikri ile ırk fikrini bilinçli biçimde birbirine karıştırıyor. Millet, milliyetçilik, devlet, resmi tarih, kültür, psikoloji ve şiddet gibi farklı düzlemleri tek bir açıklama kutusuna sıkıştırıyor. Bu yüzden analiz derinleşmiyor; aksine düzleşiyor. Her şeyin cevabı baştan verilmiş: narsizm, hezeyan, ırkçılık, sömürgecilik.
Türkçülük tarihsel olarak yalnızca biyolojik ırk teorisine indirgenemez. İçinde dil, kültür, terbiye, tarih şuuru, ülkü ve medeniyet tartışmaları vardır. Bu kitap ise bu geniş alanı daraltarak neredeyse tamamını “ırkçı zihniyet” etiketiyle açıklıyor. Buna, açıklama değil indirgeme denir.
Bir kere metin kavram sarhoşu. Fromm gibi pek çok düşünür ve metinler referans veriliyor; ancak bu referanslar çoğu zaman yalnızca sunduğu tezi destekleyen parçaların seçilmesiyle sınırlı kalıyor. Karşı-denge zayıf ya da yok denecek kadar az. Kaynak çeşitliliği görünürde geniş, fakat zihinsel çoğulluk dar. Kavramlar devşiriliyor; ancak her olguya yapıştırılarak sanki otomatik ispat üretilmiş gibi sunuluyor. Oysa bir kavrama isim vermek, onu kanıtlamak değildir. “Nekropolitika”, “kolektif narsizm” ya da “şizopolitika” demek tek başına yeterli değildir; veriyle desteklenmediğinde bunlar yalnızca entelektüel süs olarak kalır.
Yazarlar karşı tarafı anlamaya çalışmıyor; onu çözmek yerine aşağı çekiyor. Fikri hasmını önce karikatürleştirip sonra mahkûm ediyor. Bu nedenle metin bazen zeki, etkileyici hatta kimi noktalarda haklı olsa bile güven vermiyor. Çünkü adil değil. Karşı görüşü en güçlü haliyle kurup hesaplaşmak yerine, onu baştan suçlu ilan edilmiş bir kategoriye yerleştiriyor.
Ayrıca kitap, eleştirdiği yönteme benziyor. Nasıl ki kaba milliyetçi metinler toplumu tek bir özle açıklar, bu kitap da “Türk siyasal-kültürel varlığı”nı tek bir patolojik özle açıklıyor. Bu, tersinden özcülük. Yani kitap ırkçılığı eleştirirken, kendisi de aşırı genelleyici ve özcü bir dil kuruyor.
Bu kitapta ilmi ölçü zayıf, siyasi hiddet güçlü. Bir yazı öfkeli olabilir; ancak bu öfkesini ispatın yerine koyamaz. Burada sık sık bu yapılıyor. Özellikle Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi eleştirilerinde yazarlar yer yer haklı noktalar yakalıyor; fakat bunu serinkanlı tarih eleştirisiyle değil, küçümseyici ve alaycı bir tonla ifade ediyor. “Hezeyan”, “madara”, “manik” gibi ifadeler eleştiri değil, hüküm cümleleridir. Bu da metni güçlü değil, güvensiz kılıyor.
Mesela Ziya Gökalp gibi isimler ele alınırken, onların tarihsel bağlamları yeterince ciddiye alınmıyor. Oysa Gökalp, imparatorluğun çözülme sürecinde kimlik inşasının bir tarihi zorunluluk olduğunu savunur. Bu kitap ise ulus inşasının iç gerilimlerini, farklı yönelimlerini ve dönemin psikolojisini neredeyse tamamen göz ardı ediyor. Tarihi aktörleri kendi bağlamlarında anlamak yerine, bugünün teorik mahkemesinde yargılıyor. Bu yöntem güçlü görünse de aslında zayıftır.
Yazarlar kendilerini eleştirel zannediyor; ancak çoğu yerde karşı-klişe üretiyorlar. Resmi klişeye karşı anti-resmi bir klişe kuruyor. Bir yanda “şanlı tarih” miti varsa, burada onun tersine “bütünüyle patolojik Türk siyasal varlığı” miti oluşturuluyor. Böylece bir mitin yerini başka bir mit alıyor. Bu da bilgi üretmek yerine cepheleşmeyi besliyor.
Bu eser sosyoloji değil, hınçla yazılmış siyasi psikoloji taslağıdır.
Milleti kültürden değil hastalıktan türetiyor; tarihi çözümlemiyor, yargılıyor; kavramları araçsallaştırıyor, yani fikri rakibini anlamaya değil mahkûm etmeye çalışıyor.
Bu kitap, ilmi bir kisveye bürünmüş ideolojik bir reddiyedir. Zaman zaman doğru hedeflere temas etse de bunu o kadar ölçüsüz, toptancı ve öfkeli bir dille yapıyor ki kendi ciddiyetini kendisi aşındırıyor. Sonuçta ortaya, ciddi görünmek isteyen; ancak öfkesini düşüncesinin önüne geçirdiği için kendi entelektüel değerini bizzat zayıflatan bir metin çıkıyor.
·
42 Gösterim
Yorumlar
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.