Mankafa Wilson – İnceleme
Mark Twain’in Mankafa Wilson’ı, ilk bakışta kısa, akıcı ve yer yer mizahi görünen; ama derinine indikçe insanın içine ağır ağır çöken, çok katmanlı bir roman. Bence bu kitabın en güçlü yanı, kimsenin göründüğü gibi olmadığını son derece sarsıcı bir şekilde göstermesi.
Roman boyunca her şey ters yüz oluyor:
“beyaz” olan gerçekten beyaz sayılmıyor,
“köle” olan efendi çıkıyor,
“efendi” olan ahlaken çürümüş birine dönüşüyor,
“mankafa” sanılan kişi ise aslında herkesten daha keskin bir gözlemci, neredeyse çağının ötesinde bir zihin oluyor.
Bu yüzden kitap sadece bir olay örgüsü anlatmıyor; aynı zamanda kimlik, sınıf, ırk, ahlak ve toplumun insanı nasıl etiketlediği üzerine çok güçlü bir sorgulama yapıyor.
Bence romanın en çarpıcı taraflarından biri, iki bebeğin yer değiştirmesiyle başlayan hayatların sadece isimlerle değil, toplumun bakışıyla da şekillenmesi. Aynı beşikten çıkan iki çocuğun kaderi, tenlerindeki görünmeyen “pay” yüzünden bambaşka yönlere savruluyor. Twain burada çok acı bir gerçeği yüzümüze vuruyor:
İnsanların değeri çoğu zaman karakterlerine göre değil, onlara toplumun biçtiği role göre belirleniyor.
Tom karakteri bu açıdan çok sarsıcı. Çünkü onda sürekli bir çelişki var:
Aslında doğuştan “ayrıcalıklı” olması gereken kişi, büyüdüğü düzenin en çirkin taraflarını içine çekmiş oluyor. Korkak, bencil, çıkarcı, yalancı, hatta annesini bile satabilecek kadar yozlaşmış birine dönüşüyor. Buna karşılık toplumun aşağısına itilen öteki tarafta daha fazla vakar, daha fazla insanlık, daha fazla sabır görüyoruz. Yani kitap bize çok net şunu söylüyor:
Asalet kanla değil, karakterle ilgilidir.
Wilson ise romanın bence en etkileyici figürü. Kasaba onu “mankafa” diye küçümsüyor ama aslında o, herkesin gözünün önünde duran gerçeği görebilen tek kişi. İnsanların onunla alay ettiği şey, sonunda onların körlüğünü ortaya çıkarıyor. Özellikle parmak izi meselesi, kitabın sadece polisiye yönünü değil, sembolik yönünü de güçlendiriyor. Çünkü burada çok güçlü bir fikir var:
İnsan ne kadar rol yaparsa yapsın, ne kadar kılık değiştirirse değiştirsin, gerçeğin bir izi mutlaka kalır.
Kitaptaki ikizler de çok ilginç bir katman oluşturuyor. Onlar yalnızca sıra dışı bir yan unsur değil; adeta romanın ruhunu taşıyan bir sembol gibiler. Bir bedende iki kişi olmaları, kitabın genelindeki şu fikri yansıtıyor:
Birbirine çok benzeyen şeyler aslında tamamen farklı olabilir; tamamen farklı görünen şeyler de birbirine görünmez bağlarla bağlı olabilir.
Roman boyunca herkes bir başkasının yerine geçiyor, başkasının hayatını yaşıyor, başkasının maskesini taşıyor. İkizler de bu “ikilik” halinin bedensel bir yansıması gibi duruyor.
Kitabın en acı taraflarından biri de finalde iyinin tamamen kazanmış hissi vermemesi. Twain, adaleti tamir ederken bile yaranın kapanmadığını gösteriyor. Çünkü bazı gerçekler ortaya çıksa da çalınan yıllar geri gelmiyor. Özellikle Roxy’nin hikâyesi, romanın en can yakıcı taraflarından biri. O sadece bir anne değil; aynı zamanda sistemin nasıl insanı kendi canından olanı bile koruyamayacak hale getirdiğinin simgesi. Roman bittiğinde geriye çözülen bir düğüm değil, içte kalan bir burukluk kalıyor.
Ama bu baskı özelinde beni en çok zorlayan şeylerden biri çeviri oldu. Özellikle köle karakterlerin konuşmalarının çevrilme biçimi, yer yer metni çok anlaşılmaz, çok dağınık ve hatta kimi bölümlerde edebi akışı bölen bir hale getirmiş. Elbette çevirmenin ağız farkını vermek istemesi anlaşılır; fakat bu tercih bazı yerlerde karakterlerin sesini derinleştirmek yerine metni okurdan uzaklaştırmış. Bu da Twain’in ince mizahını, ironisini ve dramatik gücünü zaman zaman gölgelemiş. Kısacası mesele sadece “farklı konuşturmak” değil; o konuşmanın okunabilirliğini ve edebi tadını koruyabilmek. Ne yazık ki burada bu denge her zaman kurulamamış.
Buna rağmen Mankafa Wilson, bence daha çok konuşulması gereken bir eser. Kısa oluşu insanı yanıltıyor; çünkü içine çok büyük meseleler sığdırıyor. Irkçılık, sınıf, annelik, kader, toplumsal ikiyüzlülük, suç, görünüş ve gerçeklik… Hepsi çok güçlü bir kurgu içinde birleşiyor.
Ben bu kitabı gerçekten çok beğendim. Hem çok akıcı, hem düşündürücü, hem de bittikten sonra insanın zihninde dönüp duran bir tarafı var. Üstelik sadece hikâyesiyle değil, alt metniyle de etkileyici.
Bence adı çok duyulmayan ama kesinlikle daha fazla okura ulaşması gereken eserlerden biri.
Çünkü bu kitap en çok da şunu söylüyor:
İnsanların kim olduğu, onlara ne dendiğiyle değil; gerçekte ne yaptıklarıyla anlaşılır.
·
37 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.