Bu kitap, kadınların “deliliği”ne dair bildiğimiz pek çok şeyi yeniden düşünmeye zorlayan, oldukça kapsamlı ve sarsıcı bir çalışma.
Ussher, en başta şu temel soruyu ortaya koyuyor:
Kadınlar gerçekten daha fazla “akıl hastalığı” mı yaşıyor, yoksa bu şekilde tanımlanma ve etiketlenme ihtimalleri mi daha yüksek?
İlk bölümde, “kadın deliliği”nin tarihsel ve söylemsel olarak nasıl inşa edildiğini tartışıyor. Özellikle Michel Foucault’dan hareketle, psikiyatrik bilginin yalnızca gerçekliği yansıtan nötr bir alan olmadığını; aksine “normal” ve “anormal” sınırlarını çizerek belirli özne konumları (örneğin “deli kadın”) yarattığını ileri sürüyor. Bu çerçevede DSM gibi tanı sistemleri sadece hastalıkları tanımlamakla kalmıyor, aynı zamanda onları kuruyor ve meşrulaştırıyor.
İkinci bölüm, histeriden depresyona uzanan tarihsel dönüşümü inceliyor.
“Histeri”nin kökeninin rahme dayandırılması, “dolaşan rahim” gibi açıklamalar ve kadın bedeninin doğrudan patolojinin kaynağı olarak görülmesi, oldukça çarpıcı örneklerle ele alınıyor. 19. yüzyılda kadınların “itaatsizlik”, “duygusallık” ya da cinsel davranışları nedeniyle akıl hastası ilan edilmesi; hatta klitoridektomi gibi müdahalelerin “tedavi” olarak uygulanması, bu sürecin ne kadar derin bir kontrol mekanizması içerdiğini gösteriyor.
Ussher, günümüzde histerinin yerini büyük ölçüde depresyonun aldığını, ancak bu değişimin kadınların deneyiminden çok, bu deneyimlerin nasıl adlandırıldığıyla ilgili olabileceğini öne sürüyor.
Üçüncü bölümde ise modern psikiyatrik tanılara odaklanıyor.
Özellikle borderline ve histrionic kişilik bozukluğu gibi tanıların, “aşırı duygusal”, “zor”, “öfkeli” ya da “bağımlı” kadın davranışlarını patolojikleştirme riski taşıdığı tartışılıyor. Burada önemli bir çelişki ortaya çıkıyor:
Kadınlar hem “fazla kadınsı” olduklarında (duygusal, bağımlı), hem de “yeterince kadınsı olmadıklarında” (bağımsız, öfkeli, normlara uymayan) “problemli” olarak konumlandırılabiliyor.
Kitabın son bölümleri (4, 5 ve 6) bence en yoğun ama aynı zamanda en güçlü kısımlar
çünkü teori artık doğrudan kadınların deneyimleriyle birleşiyor.
Dördüncü bölümde Ussher, kadınların özellikle nesneleştirme ve cinsel şiddet bağlamında yaşadığı deneyimlerin nasıl “delilik” olarak etiketlenebildiğini tartışıyor.
Buradaki temel fikir şu:
Kadınların yaşadığı travma, ihlal ya da sürekli nesneleştirilme hali → bireysel bir “bozukluk” gibi okunuyor.
Yani problem: sistemik şiddet değil, kadının “psikolojisi”
Bu da kadınların deneyimlerini görünmez kılıyor. Ussher burada, “madness”ın çoğu zaman aslında anlaşılmayan bir tepki olduğunu ima ediyor.
Ayrıca Hélène Cixous’nun histeriyi “kadınların protestosu” olarak okuyan yaklaşımına referansla, bazı semptomların bastırılmış bir direniş biçimi olabileceğini hatırlatıyor.
Beşinci bölümde Ussher, özellikle:
• annelik baskısı
• “iyi anne” ideali
• bakım emeği
• ilişkilerdeki eşitsizlik
• partnerlerin kadınları “PMS’li”, “aşırı duygusal” diye etiketlemesi
gibi gündelik ama yoğun deneyimlerin kadınların ruhsal sıkıntısıyla nasıl bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Örneğin:
Kadınların annelikte hissettikleri ambivalans (çocuklarını sevip aynı anda bunalmak) → çoğu zaman “anormal” gibi görülüyor.
Ama Ussher bunu şöyle çeviriyor:
Bu bir patoloji değil, imkânsız beklentilere verilen çok insani bir tepki.
Ayrıca ilişkilerde kadınların duygularının “abartılı” ya da “hormonal” diye küçümsenmesi, kadınların kendilerini gerçekten “problemli” gibi görmesine yol açabiliyor.
Yani burada “delilik”, sadece dışarıdan verilen bir etiket değil, içselleştirilen bir kimlik haline gelebiliyor.
Son bölümde ise çıkış yolumuzu buluyoruz.
Ussher burada çok net bir ayrım yapıyor:
Kadınların yaşadığı acı gerçek
Ama bunun adı illa “hastalık” olmak zorunda değil
Bu bölümde öne çıkan şeyler:
• “iyi kadın” idealini reddetmek
• sınır koymak (özellikle bakım rollerinde)
• kendine alan açmak
• destek aramak
• yaratıcılık ve ifade
Kadınların iyileşme süreçlerinde en önemli kırılma noktalarından biri şu:
“Kendimi sürekli başkalarına göre tanımlamak zorunda değilim.”
Ayrıca Ussher, R. D. Laing’in şu fikrine geri dönüyor:
Delilik sadece bir “çöküş” değil, bazen bir kırılma ve dönüşüm alanı da olabilir.
Kitabın en güçlü yönlerinden biri, yalnızca teorik bir eleştiri sunmakla kalmayıp tarihsel ve güncel örneklerle bunu somutlaştırması.
Geçmişte kadınların eşlerine karşı çıktıkları, bağımsız yaşamak istedikleri ya da toplumsal normlara uymadıkları için akıl hastanelerine kapatılması; günümüzde ise benzer davranışların farklı tanılar altında yeniden çerçevelenmesi, dikkat çekici bir sürekliliğe işaret ediyor.
Ussher ayrıca biyomedikal yaklaşımı ve özellikle ilaç endüstrisinin (Big Pharma) rolünü de eleştiriyor.
Depresyonun “beyindeki kimyasal dengesizlik” olarak sunulmasının, karmaşık sosyal ve politik bağlamları görünmez kılabileceğini; kadınların yaşadığı sıkıntının daha hızlı ve yaygın şekilde medikalize edilmesine yol açtığını savunuyor.
Bununla birlikte kitap, kadınların yaşadığı acının gerçekliğini asla inkâr etmiyor.
Aksine, bu acının
• toplumsal eşitsizlikler
• ekonomik zorluklar
• bakım emeği yükü
• ilişkisel ve duygusal baskılar
gibi faktörlerle nasıl iç içe geçtiğini göstermeye çalışıyor.
Ussher’in en dikkat çekici katkılarından biri de şu fikir:
Bazı durumlarda “semptom” olarak görülen şeyler, aslında bir tür tepki ya da direniş olarak da okunabilir.
Genel olarak kitap, psikiyatri, feminist teori ve toplumsal cinsiyet kesişiminde oldukça güçlü bir tartışma sunuyor.
Okuduktan sonra “normal”, “hastalık”, “tedavi” ve “terapi” gibi kavramlara daha eleştirel bakmaya başlıyorsunuz.
Feminist teoriye, ruh sağlığı tartışmalarına ya da sosyal inşacılık perspektifine ilgi duyanlar için oldukça zihin açıcı bir okuma.
·
32 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.