Tanpınar’ın güncesinden satırlar yapayalnız gökyüzündeydi
Büyülü gerçeklik akımının bana göre ülkemizdeki en önemli temsilcilerinden biri olan Nazlı Eray, Aydaki Adam Tanpınar kitabında Ahmet Hamdi Tanpınar’ı kendi tarzıyla okura çok etkileyici bir şekilde yansıtmış. Yazarın kendine has üslubu; hayal ile gerçek arasındaki geçişler, mekânlar arası sıçramalar ve lineer olmayan zaman kurgusu içinde “sükût suikastına” maruz kalan “Kırtıpil Hamdi”yi oldukça başarılı bir biçimde anlatıyor.
Kitaba başlamadan önce Tanpınar hakkında; özellikle yakın çevresi, şiirleri ve edebi tarzı üzerine kısa bir hatırlatma yapmak, okuma deneyimini daha da zenginleştirebilir. Çünkü bu eser klasik bir biyografi değil; yazarın kendi anlatım dünyasında yeniden kurduğu, imgelerle örülü bir Tanpınar portresi.
Kitapta en çok dikkatimi çeken şeylerden biri imgelerin yoğun kullanımı oldu. Örneğin Tanpınar’ın yaşadığı dönemde hak ettiği değeri görememesi, kedisinin adının Kafka olmasıyla destekleniyor. Burada Franz Kafka ile kurulan paralellik oldukça anlamlı. Aynı şekilde “ay” imgesi de dikkat çekici: Tanpınar’ın eserlerinin herkesin gözünün önünde olmasına rağmen fark edilmemesi, onun yaşarken yeterince anlaşılmamasıyla örtüşüyor. Tanpınar’ın güncesi, şiirleri hatta suretini “aya” yansıtılmasına rağmen ve kimse tarafından fark edilmemesini şu alıntı çok iyi gösteriyor:
“Civar evlerde, pencerelerde hiçbir hareket yok. Boğaz’da vapurlar yol alıyor, köprü üstünde trafik akmaya devam ediyor. Ses seda yok civarda…”
Duşize Hanım karakterini ise “bellek” imgesi olarak kullanmış. Her şeyi bilmesi, her şeyin ona anlatılması ama aynı zamanda yatalak olması, hatırlamanın pasifliği üzerine metafor oluşturuyor.
Narmanlı Yurdu’ndaki odanın atmosferi, Tanpınar’ın iç dünyasındaki gelgitleri; parasızlık, hastalıklar, alışkanlıklar, kaygılar ve o hiç bitmeyen geç kalmışlık hissiyle birlikte okura geçiyor. Yazarın Tanpınar’ın ağzından aktardığı cümleler de oldukça etkileyici:
“Beni bulmak çok kolay… ben kapıların ve pencerelerin dışındaki adamım… dışarıdakiyim ben, eşikteki…”
Burada Tanpınar’ın “eşik” hâli hem yaşamıyla hem de şiiriyle güçlü bir şekilde ilişkilendirilmiş. Aynı şekilde “Ne içindeyim zamanın / Ne de büsbütün dışında” dizeleri de bu ruh halini tamamlıyor.
Tanpınar’ın dışlanmışlığı ise “sükût suikastı” kavramıyla çarpıcı biçimde anlatılıyor. Yazdıklarının okunmaması, görmezden gelinmesi… Ve tüm bu karmaşık hayatın içinden “Huzur” adlı romanın çıkması…
Büyülü gerçeklik türüne aşinaysanız, kitap yorucu değil; aksine akıp giden bir anlatıya sahip. Final bölümü ise oldukça etkileyici. Adalet Cimcoz’un evinde toplanan dönemin sanat çevresi, tabiri caizse bohemler dolunayın üzerindeki Tanpınar’a ait satırları fark etmezken aslında Tanpınar ile benzer kaderi paylaşan Franz Kafka’dan bahsetmeye devam ediyor. Yazar bu sahneyi şu cümleyle veriyor:
“Tanpınar’ın güncesinden satırlar yapayalnız gökyüzündeydi.”
Aslında bu cümle her şeyi özetliyor.
Tanpınar;
Ne içindeydi zamanın
Ne de büsbütün dışında…
·
23 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.