Ekonominin Damarındaki Tıkanıklık; “Özallaştırma”
Kitap'ta Ecevit, Osmanlı yenileşme sürecinin çoğunlukla siyasal ve idari alanlarla sınırlı kaldığını, ekonomik ve toplumsal dönüşümün ise büyük ölçüde ihmal edildiğini vurgular. Bu tespit, yalnızca 19. yüzyıl Osmanlı’sını değil, Cumhuriyet sonrası Türkiye’nin dönüşüm sancılarını anlamak açısından da anahtar niteliğindedir.
Ecevit’e göre Mithat Paşa, Osmanlı bürokrasisi içinde istisnai bir konumda durur. Sadece anayasal düzenin kurulmasına ve meşrutiyetin ilanına öncülük etmekle kalmamış; aynı zamanda ekonomik kalkınmayı, yerel üretimi, altyapıyı ve halkın örgütlenmesini merkeze alan bir yönetim anlayışı geliştirmiştir. Bu yönüyle Mithat Paşa, klasik Tanzimat reformcularından ayrılır. Tanzimat çoğunlukla hukuki ve idari düzenlemelerle sınırlı kalırken, Mithat Paşa’nın uygulamaları “ekonomik modernleşme” fikrinin erken bir habercisi olarak görülebilir.
Ecevit’in kitapta 24 Ocak kararlarını eleştirirken “özelleştirme” yerine “özallaştırma” kavramını #303319338 kullanması, aslında neoliberal dönüşümün Türkiye’deki özgün biçimine yönelik güçlü bir metafordur. Burada eleştirilen şey yalnızca devletin küçülmesi değil; kamusal alanın kişiselleşmesi, yani ekonomik karar alma süreçlerinin kurumsal yapılardan ziyade bireysel iradeye indirgenmesidir. Bu, klasik liberal özelleştirme anlayışından bile daha ileri bir durum olarak sunulur.
Özal’ın “benim damarımda ekonomi var” ifadesine karşılık verilen “ekonominin damarında tıkanıklık var” cevabı ise metnin en çarpıcı retorik unsurlarından biridir. Ecevit burada tıbbi bir metafor üzerinden sistemik bir krizi tarif eder. Ekonomi bir organizma olarak düşünülürse, sorun bireysel yetenek ya da niyet değil; yapısal bir tıkanıklıktır. Bu tıkanıklığın çözümü ise “bypass” olarak adlandırılır. Ancak bu bypass, teknik ya da dışsal bir müdahale değil; demokratik bir süreç, yani seçimler yoluyla gerçekleşecek siyasal bir dönüşümdür.
Bu yaklaşım, Ecevit’in ekonomi ve demokrasi arasında kurduğu güçlü bağı ortaya koyar. Ona göre ekonomik sorunlar, yalnızca piyasa mekanizmalarıyla değil; demokratik meşruiyet ve katılımla çözülebilir. Bu, aynı zamanda Mithat Paşa’ya yapılan göndermeyle de örtüşür. Çünkü Mithat Paşa’nın reformları da yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda katılımcı ve kurumsal bir dönüşümü hedeflemekteydi.
Özetle Türkiye’de modernleşme sürecinin iki kritik momentini — Osmanlı’nın son dönem reformları ve 1980 sonrası neoliberal dönüşüm — karşılaştırmalı bir perspektifle ele alır. Her iki dönemde de reform iradesi vardır; ancak bu iradenin ya ekonomik boyutu eksik kalmış ya da kurumsal-demokratik temeli zayıf olmuştur.
Mithat Paşa ve Türk Ekonomisinin Tarihsel SüreciBülent Ecevit · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 200920 okunma
·
35 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.